ANGEL

Angel

An angel comes bringing a smile as token
Of love, eternal love that fears no danger,
But when we need him most, he says in broken
Language "I cannot help, I am a stranger,"
And vanishes. Angels are not of this
But of another world that knows no pity.
Nothing disturbs their everlasting bliss,
And while man dies they sing their alien ditty:
"We come from nowhere, and our love, as deep
As darkness in our native land, is free
Of human meaning. Man can never reap
Our kisses planted in eternity.
We go nowhere, and those who blindly follow
Our steps are led to nothing. O you fool!
Our sphere of happiness is closed, but hollow,
While broken rings of human love are full

Demetrios Kapetanakis

Ο ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ ΟΠΩΣ ΤΟΝ ΓΝΩΡΙΣΑ

.
Ο Τσαρούχης όπως τον γνώρισα
Η Μαρία Καραβία ανασυνθέτει τις συναντήσεις της με τον ζωγράφο, στο υπό έκδοσιν βιβλίο της «Ο στοχαστής του Μαρουσιού»
(Καθημερινή, 12/12/2009)
Τον περίμενα στην οδό 3ης Σεπτεμβρίου, στο κτίριο του ΟΤΕ, όπου στεγαζόταν η Πειραματική Τηλεόραση του ΕΙΡ. Σίγουρη «επιτυχία» για κάθε δημοσιογράφο μία συνέντευξη με τον Τσαρούχη, ήταν όμως τότε κάτι πολύ δύσκολο, αντίθετα απ’ ό, τι συνέβαινε τα τελευταία χρόνια που μιλούσε σε οποιονδήποτε ακόμα και με τη σπασμένη πια, μόλις ακουόμενη, φωνή του. Η ώρα περνούσε και δεν φαινόταν. Στο Μαρούσι δεν είχε τηλέφωνο. Ευτυχώς, κάποιος απάντησε στο «σπίτι πόλεως», το διαμέρισμά του στο Κολωνάκι: Ο κ. Τσαρούχης είχε γυρίσει κατάκοπος και βρισκόταν τώρα στο μπάνιο. Φώναξα. Ικέτευσα. Ηρθε στο τηλέφωνο. «Είμαι ένα πτώμα!..». Η τύχη της εκπομπής πέντε λεπτά πριν από την έναρξη ήταν άγνωστη. Αλλά πάνω στην ώρα άνοιξε την πόρτα και μπήκε στο στούντιο καλοντυμένος και φρεσκοξυρισμένος.
Είχε λάβει μέρος σε μία έκθεση αφιερωμένη στην προσωπογραφία εκείνο τον καιρό, στην Γκαλερί Κλωντ Μπερνάρ, στο Παρίσι. Γι’ αυτό και η τηλεοπτική συζήτηση είχε ως θέμα το πορτραίτο. Ο, τι διασώθηκε απ’ αυτή την πρώτη εμφάνισή του στη «μικρή οθόνη» είναι μια φωτογραφία και ένα σύντομο σχόλιο δημοσιευμένο σε αθηναϊκή εφημερίδα.
Κοιτάζω την ημερομηνία. 20 Απριλίου 1967. Από την επομένη, οι μεταδόσεις γίνονταν παρουσία ενόπλων φρουρών, ενώ ένας συνταγματάρχης - λογοκριτής, καθισμένος δίπλα στο ρυθμιστή του ήχου, παρακολουθούσε τις ζωντανές εκπομπές έτοιμος να επέμβει ανά πάσα στιγμή, στην καλύτερη περίπτωση ρίχνοντας την κάρτα «ΔΙΑΚΟΠΗ».
Ηταν ο καιρός που, όπως το έχει πει ο Τσαρούχης ο ίδιος, «έχτισε ένα σπίτι κι έχασε το οικόπεδο». Τα πράγματα χειροτέρευαν. Φύγαμε από την Ελλάδα. Σκορπίσαμε.
Βράδυ με πολύ κρύο, κάπου εκεί γύρω στο Σαιν Ζερμαίν, ένα συρτό βήμα στο μισοσκόταδο. Ο Τσαρούχης με το ναυτικό αμπέχονο, το κασκέτο και με γένια τώρα που κάνουν πιο ξεχωριστή την ωραία μορφή του. Ηξερε τις γωνιές και τα κατατόπια. Παρόλο που δεν το αγαπούσε ιδιαίτερα το «γερασμένο» Παρίσι. Πίστευε «πως θα ’τανε η πιο ανιαρή λουτρόπολη, αν ο Σηκουάνας είχε ιαματικές ιδιότητες και αν δεν το είχαν διαλέξει ως ιδεώδη φυλακή οι εξαιρετικοί εξόριστοι που αγάπησαν την ελευθερία…». Για τη δική του αυτοεξορία μιλάει, όπως πάντα, σε χαμηλό τόνο: «Με υποχρέωναν να φύγω απ’ την Ελλάδα ασθένειες οικογενειακές και ασθένειες εθνικές…».
Μόλις στρίβεις απ’ τον κεντρικό δρόμο, βρίσκεις ένα μικρομάγαζο που προσφέρει σάντουιτς και κάθε λογής αφεψήματα. Ο Τσαρούχης ίδιος πάντα. Με την πληθωρική έξυπνη κουβέντα του κατευθύνει τη συζήτηση όπου θέλει αυτός, έχοντας μπροστά του ένα μεγάλο φλιτζάνι τίλιο. Θυμάται την Κατίνα Παξινού για την οποία έτρεφε λατρεία μαζί και φόβο. Της χρωστούσε κάποια κοστούμια που δεν κατάφερνε να τα φτιάξει όπως τα ήθελε. Αναγκάστηκε να δηλώσει στη διεύθυνση του θεάτρου ασθένεια. Η Παξινού, συνηθισμένη σε καλλιτεχνικές ασθένειες, πήρε ένα ταξί και στις δώδεκα το μεσημέρι έκανε έφοδο στο σπίτι του, στο Μαρούσι. Ο Τσαρούχης ήταν στο επάνω πάτωμα με τους μαθητές του. Κάποιος έσκυψε απ’ το παράθυρο μόλις ακούστηκε το αυτοκίνητο. «Η Παξινού!..», είπε. Κι εκείνος, μόλις το άκουσε, άφησε κατά μέρος το ύφος του δασκάλου και κρύφτηκε σε μια ντουλάπα... Οταν έφτασε στο Παρίσι η είδηση του θανάτου της, κλείστηκε στο σπίτι του κι άρχισε να ζωγραφίζει το πορτραίτο της. Μια τραγική μάσκα θανάτου, ένα πρόσωπο πετρωμένο σε κραυγή αγωνίας με φόντο σκοτεινό κι απρόσωπο σαν την αιωνιότητα…
Εγραφε με την ίδια χάρη που μιλούσε. Χρησιμοποιούσε μια γλώσσα ανάμεικτη, μια αστική, θα την έλεγα, δημοτική, όπου οι λαϊκές εκφράσεις έλαμπαν σαν πετράδια και οι παλαιικοί, καθαρευουσιάνικοι τύποι έμπαιναν μ’ ένα σκόπιμο, ελαφρά ειρωνικό καθωσπρεπισμό στην κουβέντα του, υπερτονισμένοι από το ελαφρό του «ρο» σαν για να υποδηλώνουν την οικογενειακή προέλευση και την ανατροφή του που δεν την είχε απαρνηθεί ποτέ, ακόμα κι όταν σύχναζε σε λαϊκά στέκια. Κοσμούσε τις διηγήσεις του με παραδοξολογίες που αντικατόπτριζαν, όμως, την πραγματικότητα κάποιας περασμένης ζωής. Διηγόταν πως η κυρία Παρθένη τον άφηνε μόνο με τη Σοφία όταν πήγαινε στο σπίτι της Ακρόπολης να δει τον Παρθένη ή ν’ αντιγράψει κάποιο απ’ τα υπέροχα παλιά έπιπλα που είχαν. Πίστευε πως τα δράματα είναι όλα «δράματα αστικά» και στεκόταν στοχαστικά μπροστά τους.
Κάποτε, στο σπίτι της Λητώς Κατακουζηνού, μετά από μία συναρπαστική αφήγηση του Τσαρούχη, ο Τεριάντ, που είχε συμφωνήσει να κάνουμε ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα στο πατρικό του σπίτι στη Μυτιλήνη και στο μουσείο του, στη Βαρειά, με πήρε παράμερα και μου είπε πως θέλει να το ματαιώσουμε: «Δεν μπορώ εγώ να μιλήσω σαν τον Γιάννη…».
Ο Τσαρούχης μας έλεγε πώς γνώρισε ο Ιόλας τον μαρκήσιο Ντε Κουέβας. Για μια Ελληνοαμερικανίδα που στο Ντάλας του Τέξας τον ρωτούσε πως λέγεται ελληνικά ο… ταφτάς. «Ταφτάς», της απάντησε κι εκείνη εντυπωσιάστηκε τόσο, που άρχισε να φωνάζει: «Μάμυ, τρέχα, θα χάσεις. Ολες οι επιστημονικές λέξεις είναι ελληνικές!..». Ισχυριζόταν πως την εποχή που έκανε τα κοστούμια της Μήδειας για την παράσταση της Κάλλας στην Επίδαυρο, ο Ωνάσης τον είχε ρωτήσει: «Κύριε Τσαρούχη, ήθελα εσείς, που είστε μόδιστρος, να μου πείτε τη γνώμη σας για τη μίνι φούστα». Ενώ η Κάλλας αγωνιζόταν να μαζέψει τα μπόσικα: «Αρίστο, ο κύριος Τσαρούχης δεν είναι μόδιστρος είναι πιτόρος». Ο Ωνάσης όμως εξακολουθούσε: «Μα, τι μου λέει η Μαρία, το ’ριξες τώρα και στη ζωγραφική!...».
Ο Τσαρούχης δεν ήταν ανέκαθεν τόσο διάσημος. Ούτε το έργο του έγινε από την αθηναϊκή κοινωνία εύκολα αποδεκτό. Τα τελάρα με τα ερωτικά ανδρικά γυμνά και τις φρουρές με τους ατημέλητους στρατιώτες, τις αποξεχασμένες σ’ ερημικές παραλίες, τα έβαζε με το πρόσωπο στον τοίχο όταν επρόκειτο να επισκεφθούν το ατελιέ του ευυπόληπτοι αστοί. Ο ίδιος έλεγε, και όχι χωρίς πικρία, πως οι πίνακές του ούτε ως γαμήλια δώρα δεν ήταν ευπρόσδεκτοι. Γι’ αυτό και δεν έγινε ποτέ πλούσιος. Η άνοδος τιμών των πινάκων του, που παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια ήταν χρηματιστηριακό φαινόμενο που, απλώς, τον εμπόδισε να ξαναγοράσει πίνακες που θεωρούσε σημαντικούς για τη συλλογή του Ιδρύματος Τσαρούχη.
Αμέσως μετά τον πόλεμο είχε κάνει σκηνικά και κοστούμια για τον Μάκβεθ που ανέβασε ο θίασος Κοτοπούλη στο «ΡΕΞ». Η αμοιβή του ήταν τότε πέντε χιλιάδες δραχμές. Αλλά ο Χέλμης, ο πασίγνωστος για την τσιγκουνιά του σύζυγος της Μεγάλης Μαρίκας, τον παίδευε για να του τα δώσει, όπως το συνήθιζε συχνά. Την Παρασκευή του έλεγε να περάσει τη Δευτέρα. Τη Δευτέρα του έδινε πεντακόσιες δραχμές και του έλεγε να περάσει πάλι την άλλη Παρασκευή. Ο Τσαρούχης ανεβοκατέβαινε έξω φρενών την τεράστια σκάλα του «ΡΕΞ». Και καθώς εκείνο τον καιρό είχε ανοίξει το πρώτο κατάστημα στην Αθήνα που διαφημιζόταν «Ζελιώτης – Ενδύματα με δόσεις», δεν κρατήθηκε και του είπε: «Ακούστε, κύριε Χέλμη, εγώ κάνω ενδυμασίες θεάτρου, όχι… ενδύματα με δόσεις!...».
Πέρυσι το καλοκαίρι πήγε να δει μια παράσταση στο Θέατρο Ηρώδου Αττικού. Ανέβηκε με κόπο τα σκαλοπάτια και κάθισε στο θώκο. Η ταξιθέτρια φοβήθηκε μη βρει τον μπελά της. «Αυτές οι θέσεις είναι για τους επισήμους», του είπε. «Εγώ είμαι κάτι παραπάνω από επίσημος. Είμαι άρρωστος», ήταν η απάντησή του.
Θα’ λεγε κανείς πως η αρρώστια ζήλεψε αυτή τη χάρη του Τσαρούχη. Τον έξυπνο, πρωτότυπο λόγο του, τις γρήγορες παρατηρήσεις του, το μοναδικό τρόπο με τον οποίο ήξερε ν’ αφηγείται χιουμοριστικά και κριτικά συγχρόνως τις αναμνήσεις ενός πλούσιου βίου. Την ευκολία να μιλάει, το κέφι να χορεύει με ιερατική μεγαλοπρέπεια τα τσιφτετέλια και τα ζεϊμπέκικα, «κύκλο» ολόκληρο στο έργο του, που το θέμα το γνώριζε εκ των έσω. Εδωσε σκληρή μάχη για να σταματήσει την εξέλιξή της. Μόνο στα γλυκά δεν μπορούσε να κάνει «κράτει», αν και ήξερε πως ήταν ολέθριο το αυξημένο του ζάχαρο για το πάρκινσον, τη σοβαρή ασθένεια που τον απειλούσε. Μια χειμωνιάτικη Κυριακή τον συνάντησα στην οδό Κανάρη, έξω απ’ το «Ντελισιέ», την ώρα που προσπαθούσε ν’ ανοίξει την πόρτα. «Αυτά είναι τα πορνό μου», μου είπε κοιτάζοντας με λαχτάρα τα γλυκά. «Ερχομαι και τρώω καμιά πάστα όταν δεν με βλέπουν». Ηξερε. «Ο θάνατος ούτε πεσκέσια δέχεται ούτε ρουσφέτια κάνει».

.
Από το υπό έκδοσιν βιβλίο της Μαρίας Καραβία, «Ο στοχαστής του Μαρουσιού. Μνήμες και συνομιλίες με τον Γιάννη Τσαρούχη», εκδ. Καπόν, έκδοση γ΄ συμπληρωμένη.

.

ΟΙ ΠΟΤΕΣ

The Wine-Drinkers

The wine-drinkers sit on the porte cochère in the sun.
Their lack of success in love has made them torpid.
They move their fans with a motion that stirs no feather,
the glare of the sun has darkened their complexions.

Let us commend them on their conversations.
One says "oh" and the other says "indeed."

The afternoon must be prolonged forever, because the night
will be impossible for them.
They know that the bright and very delicate needles
inserted beneath the surfaces of their skins
will work after dark--at present are drugged, are dormant.

Nobody dares to make any sudden disturbance.

One says "no," the other one murmurs "why?"
The cousins pause: tumescent.
What do they dream of? Murder?
They dream of lust and they long for violent action
but none occurs.
Their quarrels perpetually die from a lack of momentum
The light is empty: the sun forestalls reflection.

Tennessee Williams

ΤΕΝΕΣΙ ΟΥΪΛΙΑΜΣ: ΚΑΙ ΜΕΤΑ...

.

Θραύσματα Τενεσί Ουίλιαμς
Η έκδοση των Σημειωματαρίων όπου κατέγραφε τη ζωή του
The Guardian / Καθημερινή, 2007
Στην παράσταση του 1970 της «Eντα Γκάμπλερ» από το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, στο Λονδίνο, σε σκηνοθεσία Ινγκμαρ Μπέργκμαν, το προσωπικό του θεάτρου αναγκάστηκε να σύρει έξω από την αίθουσα έναν ηλικιωμένο κύριο, ατημέλητα ντυμένο, επειδή κάθε τόσο έσκαγε σε γέλια, εμποδίζοντας την ηρεμία και συγκέντρωση του κοινού και των ηθοποιών. Αποκαλύφθηκε ότι ο κύριος εκείνος δεν ήταν άλλος από τον Τενεσί Ουίλιαμς (με ένα νεαρό συνοδό), στην ύστερη φάση της ζωής και της δημιουργίας του, όταν αμφότερα είχαν αρχίσει να καταρρέουν.
Ηταν πια ένα θλιβερό θέαμα. Πώς όμως κατέληξε σε αυτό ο ποιητής του «Γυάλινου κόσμου», του «Λεωφορείου ο πόθος», της «Λυσσασμένης γάτας»; Τούτο αποκαλύπτεται οδυνηρά μέσα από τα σημειωματάριά του, που με τον τίτλο Notebooks εκδόθηκαν πρόσφατα (εκδ. Yale), σε εξαιρετική επιμελητική δουλειά της Margaret Bradham Thornton. Από εκεί φαίνεται, όπως γράφει στον «Γκάρντιαν» ο ηθοποιός και συγγραφέας Σάιμον Κάλοου («Τέσσερις γάμοι και μία κηδεία»), ότι ο Ουίλιαμς στη δημιουργία του μετάγγισε τα πάντα από τη ζωή του, με τρομερή δυσκολία μετασχηματίζοντάς τα και εν μέσω δυνατών αμφιβολιών για την αξία του και προμηνυμάτων (όπως πίστευε) του φυσικού και πνευματικού του τέλους. Αυτά είναι ήδη γνωστά από την αλληλογραφία και τα Απομνημονεύματά του, αλλά όχι με αυτή την αμεσότητα που τα διαβάζει κανείς στα σημειωματάρια τούτα.
Οταν τα ξεκίνησε, η σχιζοφρένεια της αδελφής του δεν είχε ακόμη διαγνωσθεί, η μητέρα του ήταν απόμακρη, ο πατέρας του μέθυσος και ο ίδιος είχε αναγκασθεί από αυτόν να εγκαταλείψει τα σχέδιά του για πανεπιστημιακή μόρφωση και να δουλέψει υπάλληλος για μια τριετία στη Διεθνή Εταιρεία Υποδημάτων. Τις ελεύθερες ώρες του έγραφε ασταμάτητα διηγήματα, μονόπρακτα θεατρικά, ποιήματα· όλα τους απορρίφθηκαν όπου τα έστειλε για δημοσίευση.
Πολλά, όμως, από αυτά που έγραψε τότε ήταν οι σπόροι που αναπτύχθηκαν στα κατοπινά του αριστουργήματα. Με μια δημιουργική διαδικασία που έμοιαζε στη μουσική σύνθεση, έπαιρνε από το ένα θέματα, σκηνές, πρόσωπα, πλοκή και τα μετέφερε σε άλλο έργο, υπομονετικά και επίμοχθα, υφαίνοντάς τα στον καμβά εκείνο των μεγάλων, δραματικών ποιημάτων του για τη σκηνή, τα οποία συναποτελούν τη μεγαλύτερη αξίωσή του για την αθανασία.
Μαζί όμως άρχισαν να εμφανίζονται οι δαίμονες, οι καταθλίψεις που τον καταδίωκαν σε όλη τη ζωή του και τα χάπια για τα άλγη της ψυχής και του σώματος. Το αλκοόλ ήταν ακόμη λίγο, αλλά στα 28 του, το 1939, ανακάλυψε την ομοφυλοφιλία του. Εκτοτε, η τριάδα αυτή, σεξ, χάπια, αλκοόλ, έγιναν η μόνιμη συντροφιά του, η μόνη που κράτησε ώς το τέλος της ζωής του.
Αρχισε πια να πίνει από το πρωί και να σταματά όταν έπεφτε για ύπνο, τις πρώτες πρωινές ώρες. Από χάπια, κάθε μήνα ανακάλυπτε κάποιο καινούργιο και μήτε το πιοτό μήτε τα χάπια ήταν εμπόδιο στην ακατάσχετη, αφότου την ξεκίνησε, ερωτική του ζωή, που ήταν κυρίως να κοιμάται κάθε βράδυ με άλλον, όλοι τους τυχαίες συναντήσεις, δίχως παρελθόν ούτε μέλλον. Μέσα σ’ αυτά δούλευε επίμονα στα έργα του και έφτασε τελικά η φήμη και η επιτυχία. Βρήκε τον (καταστροφικό) έρωτα στο πρόσωπο του Φρανκ Μέρλο, αλλά όχι τη γαλήνη, αντίθετα κατατρωγόταν από τον φόβο, την πηγή όπως γράφει όλων των νευρώσεών του, αλλά και ολόκληρης της δημιουργίας του. Ζούσε στα όρια της εμπειρίας. Αξιοθαύμαστη η αντοχή του. Τη μια μέρα κακοποιούνταν από τους συντρόφους του και την άλλη παρέδιδε καινούργιο έργο στον εκδότη του.
Στο κέντρο όλων αυτών ήταν η εργασία, αλλά η ζωή τούτη δεν θα μπορούσε να συνεχιστεί για πολύ στο ίδιο επίπεδο, δημιουργικά και συναισθηματικά. Το γράψιμο άρχισε να γίνεται όλο και δυσκολότερο –«αν μπορούσα να ξανανάψω τα χρωματιστά φώτα στο μυαλό μου»– γράφει κάπου. Τα χάπια με το πιοτό φέρνουν πνευματικό μούδιασμα. «Το ταλέντο πεθαίνει μέσα μου από υπερέκθεση, σαν να έπαθε ηλίαση από τον δυνατό ήλιο της επιτυχίας». Βλέπει τον εαυτό του σαν να μην είναι, να μην υπήρξε ποτέ, μέρος της ζωής. Κοιτάζει την παρακμή του. «Ο κατήφορος είναι μακρύς και συνεχίζεται», σημειώνει όταν πάλευε με την «Κάθοδο του Ορφέα στον Αδη» και τη «Λυσσασμένη γάτα», για τα οποία ένας κριτικός παρατήρησε: «Φαίνονται να μη γράφτηκαν καν, αλλά να αναπήδησαν ως ουσία της ζωής. Απλότητα μαζί με τελειότητα εκτέλεσης», χαρακτηρισμοί που ίσως θα προκαλούσαν την ειρωνεία του ίδιου του συγγραφέα.
Κατέφυγε στην ψυχανάλυση, αλλά γρήγορα την εγκατέλειψε. Σταμάτησε να γράφει στα σημειωματάρια το 1958 και ξανάρχισε 21 χρόνια αργότερα, με μια απολογία ζωής: «Πέθανα από το ίδιο μου το χέρι ή με κατέστρεψε σιγά και σκληρά μια συνωμοτική ομάδα; Δεν καταλαβαίνω τη ζωή μου, την περασμένη και την τωρινή, ούτε καταλαβαίνω τι είναι η ζωή. Ο θάνατος μού είναι πιο κατανοητός».
Εζησε ακόμη 4 χρόνια και πέθανε όχι από συνωμοσία, αλλά από τον φελλό ενός μπουκαλιού, που καθώς τον τράβηξε με τα δόντια, τον κατάπιε και κόλλησε στον λαιμό του. Ισως το σώμα του να μην μπορούσε να υποφέρει άλλο, μετά τόσα χρόνια κατάχρησης. «Και μετά...» είναι η φράση που τελειώνουν πολλά κομμάτια στα σημειωματάρια. Στην περίπτωση αυτή, δεν υπήρξε μετά.

.

ABUELITOS

Η ΤΖΟΥΝΤΙΘ ΜΠΑΤΛΕΡ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

«Από την επιτελεστικότητα στην επισφάλεια» είναι ο τίτλος της διάλεξης (στα αγγλικά χωρίς διερμηνεία) που δίνει η καθηγήτρια στο Μπέρκλεϊ, Τζούντιθ Μπάτλερ, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο σήμερα στις 18.30 (tanea.gr)

.

Τζούντιθ Μπάτλερ: Επαν-ορίζοντας το «κανονικό»: φεμινισμός και ριζοσπαστική αριστερά
Συνέντευξη στην Αθηνά Αθανασίου (ΑΥΓΗ)
* Με τη θεωρία της επιτελεστικότητας του φύλου, την οποία αναπτύσσετε στα βιβλία σας Αναταραχή Φύλου και Σώματα με Σημασία, αμφισβητείτε τη φυσική συνέχεια μεταξύ βιολογικού φύλου, κοινωνικού φύλου και σεξουαλικότητας. Πώς εμπεδώνεται το φύλο ως «φυσικό» και «φυσιολογικό»; Και γιατί η κριτική στην υποτιθέμενη πρόδηλη «αλήθεια» του φύλου ως βιολογικού γεγονότος είναι σημαντική για τη σύγχρονη φεμινιστική θεωρία, αλλά και για την αριστερή, ριζοσπαστική δημοκρατική πολιτική;
Οφείλω να παραδεχτώ ότι έχουν περάσει πια είκοσι χρόνια από τότε που διατυπώθηκε η θέση μου αυτή. Δεν είναι ότι μετανιώνω γι' αυτήν, ούτε την αποκηρύσσω, αλλά πιστεύω ότι ίσως τα θέματα έχουν αλλάξει για μένα. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι υποθέτουν ότι το να έχεις γεννηθεί με ένα συγκεκριμένο βιολογικό φύλο σημαίνει να έχεις μια ορισμένη σεξουαλική προδιάθεση ή να προορίζεσαι να αποκτήσεις μια ορισμένη έμφυλη μορφή και σημασία. Για παράδειγμα, απογοητεύτηκα πρόσφατα όταν έμαθα ότι γιατροί αποφάσισαν να εκλαμβάνουν τη διαφυλικότητα [intersex: φύλο που δεν εμπίπτει στη σαφή οριοθέτηση αρσενικού-θηλυκού] ως παθολογία της σεξουαλικής ανάπτυξης. Πώς θα μπορούσε αυτό να είναι αλήθεια; Μόνο αν δεχόμασταν ότι το να γεννιέσαι με ένα δεδομένο φύλο σε προορίζει για ένα συγκεκριμένο μονοπάτι σεξουαλικής ανάπτυξης, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτοί που γεννιούνται με μεικτά ή μη σαφώς ορίσιμα πρωταρχικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά έχουν «διαταραγμένη» σεξουαλικότητα.
Στην πραγματικότητα, οι δικές μου απόψεις σχετικά με τη βιολογία άλλαξαν από τη στιγμή που πολλοί/-ές βιολόγοι, συμπεριλαμβανομένων φεμινιστριών ιστορικών της επιστήμης, εναντιώθηκαν στην αντίληψη ότι οι βιολογικές διαφορές είναι απλά «γεγονότα». Αυτού του είδους ο θετικισμός έχει αντικατασταθεί από μοντέλα που υιοθετούν τη σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ κουλτούρας και βιολογίας. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος που συλλαμβάνουμε τη βιολογία έχει ιστορία, αλλά και ότι οι πολιτισμικές νόρμες διαμορφώνουν και αναδιαμορφώνουν το σώμα ακόμα και στο επίπεδο της βιολογίας. Αντίστροφα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι πολιτισμικές αντιξοότητες που αντιμετωπίζουμε μορφοποιούνται σε σχέση με τις βιολογικές μας ανάγκες. Το πρόβλημα παραμένει, ωστόσο, ότι θα υπάρχει πάντοτε μια πολιτισμική άρθρωση αυτών των αναγκών, ακόμη και εντός του ιατρικού λόγου.
Αυτό φαίνεται καθαρά στην πρόσφατη συζήτηση σχετικά με την Caster Semenye, για παράδειγμα. Ποια κριτήρια προσδιορισμού του φύλου θα επικρατήσουν τελικά; Αν το φύλο ήταν «γεγονός», τότε δεν θα υπήρχε συζήτηση. Είναι ενδιαφέρον ότι οι νόρμες που χρησιμοποιούνται για να βγει μια απόφαση σε περιπτώσεις ασαφών χαρακτηριστικών φύλου είναι εκείνες που χρησιμοποιούνται για να ρυθμίσουν και να ορίσουν το «κανονικό», και συνεπώς αυτές που εμφανίζονται οι ίδιες ως «κανονικές». Οι ποικιλίες των σωμάτων είναι σημαντικές, όχι μόνο στο επίπεδο της χρωμοσωματικής σύνθεσης, αλλά και σε ορμονικά επίπεδα και ανατομικά χαρακτηριστικά.
Τι σχέση, όμως, έχει αυτό με την πολιτική, με τη ριζοσπαστική δημοκρατική πολιτική; Καταρχήν, είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι το υποκείμενο της πολιτικής δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Δεν αντιπροσωπευόμαστε απλώς από υπάρχουσες εξουσίες, αλλά διαμορφωνόμαστε επίσης μέσα στους όρους που αυτές θέτουν. Επομένως, οποιαδήποτε ριζοσπαστική πολιτική θα έπρεπε να επεμβαίνει στο ζήτημα της εξουσίας, όχι μόνο για να αυξήσει την αντιπροσωπευτική ισχύ αυτών που πρέπει να αντιπροσωπευτούν (κι αυτοί δεν περιορίζονται στους «πολίτες»), αλλά για να εναντιωθεί στην καταπίεση, τόσο σε επίπεδο αστυνομικής βίας όσο και στο επίπεδο της πιο κοινότοπης βίας που ασκούν οι κατηγορίες. Αν προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε την καθημερινή βία των κατηγοριών, τότε θα πρέπει να αναλογιστούμε όλες τις δυνάμεις μέσω των οποίων διαμορφωνόμαστε και ρυθμιζόμαστε. Μια ριζοσπαστική πολιτική πρέπει να επεμβαίνει σε όλα αυτά τα επίπεδα.
* Έχετε δείξει ότι η δυνατότητα αναδιαμόρφωσης των έμφυλων ζωών μας δεν προκύπτει από μια άσκηση «ελεύθερης επιλογής», αλλά από την εμπλοκή με περιοριστικές νόρμες. Πώς τα πειθαρχικά συστήματα γνώσης/εξουσίας ορίζουν και περιορίζουν το τι μετράει ως κοινωνικά αναγνωρίσιμος τρόπος της έμφυλης υποκειμενικότητας και του συν-ανήκειν;
Είναι αλήθεια ότι δεν διαμορφώνουμε τους εαυτούς μας με «ελεύθερη επιλογή», κι όμως πρέπει να βρούμε έναν τρόπο άσκησης μιας εμπρόθετης δράσης που να αναδύεται ακριβώς από αυτές τις νόρμες μέσω των οποίων διαμορφωνόμαστε. Κάποιες φορές οι νόρμες αυτές είναι περιοριστικές, αλλά όχι πάντα. Επομένως, ίσως να πρέπει να διακρίνουμε τις πειθαρχικές νόρμες από αυτές που μας παρέχουν δυνατότητες. Κάποιες πειθαρχικές νόρμες μπορούν επίσης να παρέχουν δυνατότητες, ενώ άλλες όχι. Και κάποιες μπορεί να παρέχουν δυνατότητες, χωρίς απαραίτητα να είναι πειθαρχικές. Άρα, θα πρέπει να κατανοήσουμε τις νόρμες ως ένα σύνθετο σύνολο αλληλοεπικαλυπτόμενων πεδίων. Έτσι, μπορεί κάποιες φορές να βρεθούμε να επιθυμούμε μια κάποια αναγνώριση - ο γκέι γάμος είναι ένα δυναμικό παράδειγμα στην τρέχουσα πολιτική. Και τότε θα πρέπει να αναρωτηθούμε πώς ο θεσμός παράγει την επιθυμία για αναγνώριση από το θεσμό (μια δύσκολη μορφή κυκλικότητας), όπως, επίσης, πώς το κράτος, ως ο ύψιστος κριτής της νόρμας του γάμου, παράγει την επιθυμία για αναγνώριση από το κράτος. Με αυτή την έννοια, επιθυμεί κάποιος/-α να παντρευτεί έναν/μία σύντροφο ή επιθυμεί αναγνώριση από το κράτος; Πρόκειται για διακριτές μεταξύ τους επιθυμίες, και μήπως είναι ακόμα και αλληλοσυγκρουόμενες επιθυμίες; Από την άλλη, δεν πιστεύω ότι η επιθυμία μπορεί να ρυθμιστεί ή να προκαθοριστεί εντελώς, συνεπώς θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί/ές με τις διατυπώσεις που μόλις πρότεινα. Κανένας θεσμός δεν παράγει επιθυμία μονομερώς ή απολύτως. Υπάρχουν πάντοτε ρωγμές και εκτοπίσεις. Την ίδια στιγμή, δεν μπορούμε να μην επιθυμούμε αναγνώριση, αφού χωρίς κάποιου είδους αναγνώριση δεν υπάρχουμε ως κοινωνικά όντα. Κατά συνέπεια, η ερώτηση θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής: πώς παρεμβαίνουμε στην πολιτική των νορμών, έτσι ώστε οι μορφές αναγνώρισης να επεκτείνονται πέρα από το πεδίο που ρυθμίζεται από το κράτος; Σε τι συνίσταται το να επιθυμείς αναγνώριση, χωρίς όμως να επιθυμείς την επιθυμία για το κράτος;
* Αν το φύλο συγκροτείται μέσω αναγνωρίσιμων επαναλήψεων της νόρμας, πώς μπορούν να αναδυθούν καινοτόμες μορφές εμπρόθετης δράσης; Πώς μπορεί να καταστεί δυνατό το συμβάν της έμφυλης ανατροπής;
Η εναντίωση στην εξουσία δεν είναι μια απλή απομάκρυνση από αυτήν και μπορεί να συνεπάγεται περισσότερα πράγματα από τη διατύπωση μιας ομιλιακής πράξης ή την υιοθέτηση μιας μορφής συμπεριφοράς. Η ετεροδοξία μπορεί να υπαινίσσεται μια αλλαγή εντός του υποκειμένου και από το υποκείμενο, και μπορεί να αμφισβητεί ιστορικά τοποθετημένες μορφές ορθολογισμού. Έτσι, η ετεροδοξία δεν είναι αποσυνδεμένη από τις μορφές γνώσης που αρθρώνουν τρόπους κυβερνητικής εξουσίας. Η πρακτική της συναίνεσης, από την άλλη, ενέχει μια ελεύθερη συγκατάβαση, ακόμα και αν αυτή η ελευθερία δεν νοείται αναστοχαστικά ως τέτοια. Δεν συναινούμε στη βάση της αυτονομίας μας, ούτε εκχωρούμε την αυτονομία μας προκειμένου να συναινέσουμε. Η συναίνεση είναι πράξη μέσω της οποίας συγκροτείται η αυτονομία και, παρομοίως, η μη-συναίνεση είναι ένας τρόπος να αποσύρει κανείς ελεύθερα την αυτονομία του και έτσι να συγκροτήσει τον εαυτό του όντας σε διάσταση από την εξουσία (και ασκώντας μια κάποια μορφή ελευθερίας). Η συνθήκη δυνατότητας αυτών των εκδοχών εναπόκειται στις ιστορικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί, κάνοντας αυτές τις πράξεις υποχρεωτικές ή δυνατές.
Στα συμφραζόμενα της πολιτικής ανυπακοής, το κίνητρο για να αποσύρει κανείς τη συναίνεσή του σε μια δεδομένη εξουσία είναι να προσπαθήσει να θέσει ένα όριο στην κυβερνητικότητα. Και αυτό μπορεί, ανάλογα με το πώς διατυπώνεται και δημοσιοποιείται, να καταλήξει σε μια πιο ριζοσπαστική διερεύνηση σχετικά με τη νομιμότητα της εκάστοτε εξουσίας. Και πάλι, δεν υπάρχει πλευρά του εαυτού που να είναι εξ ορισμού μη κυβερνήσιμη. Αποσύροντας τον εαυτό από το πεδίο της κυβερνητικότητας, ο εαυτός συγκροτεί τη δική του μη κυβερνητικότητα εντός και διαμέσου της πράξης. Ο Φουκώ δεν προτείνει, στο κείμενό του «Τι είναι κριτική», αλλά και ούτε σε άλλα του κείμενα, τη ριζοσπαστική αναρχία, αφού το πρόβλημα γι' αυτόν δεν είναι να παράγει ένα υποκείμενο το οποίο να είναι ριζικά και διά παντός μη κυβερνήσιμο. Το ερώτημα «Πώς να μην κυβερνιέσαι;» ισοδυναμεί πάντα με το ερώτημα «Πώς να μην κυβερνιέσαι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο». Πρόκειται, δηλαδή, για ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα, που προκύπτει σε σχέση με μια συγκεκριμένη μορφή διακυβέρνησης και μπορεί να συνιστά ένα είδος τακτικής και μεταβατικής αναρχίας σε σχέση με την υπάρχουσα αρχή. Με τα δικά του λόγια: «πώς να μην κυβερνιέσαι με αυτόν τον τρόπο, από αυτό το φορέα, στο όνομα αυτών των αρχών, με τους τάδε ή τους δείνα στόχους και με αυτές τις διαδικασίες, και όχι με αυτόν τον τρόπο, όχι γι' αυτό το σκοπό, όχι από αυτούς».
Αυτό το «όχι» στην εξουσία είναι ταυτόχρονα εκκίνηση για ένα νέο σχηματισμό εξουσίας: το «όχι» αρθρώνει την εξουσία με έναν νέο τρόπο και παράγει ένα νέο είδος υποκειμένου στη βάση αυτής του της άρνησης και έτσι κι έναν άλλο τρόπο να αποδέχεται εναλλακτικά σχήματα ορθολογικότητας. Με αυτόν τον τρόπο ενεργεί η εξουσία, όχι απλώς ως πολιτική τοποθέτηση: είναι ταυτόχρονα άρνηση και παραγωγή, λέει «όχι» και ταυτόχρονα διαμορφώνει νέους τρόπους ρύθμισης των ορίων του διανοητού.
* Η εξουσία που δεσμεύει το έμφυλο υποκείμενο είναι αυτή ακριβώς που ανοίγει στο υποκείμενο τη δυνατότητα της αμφισβήτησής της. Πρόκειται για μια θέση που υπαινίσσεται την ανήσυχη σχέση μεταξύ αυτονομίας και ετερονομίας. Θα λέγατε ότι η επιτελεστικότητα του φύλου παραπέμπει κατά κύριο λόγο στην αποδόμηση των κατεστημένων κατηγοριών του φύλου και της σεξουαλικότητας ή μας εμπλέκει ταυτόχρονα σε μια συνεχή δυνατότητα για νέες εννοήσεις και νέους τρόπους έμφυλης ύπαρξης; Ίσως η κριτική εργασία της αρνητικότητας να ανοίγει το πεδίο προς αυτό που αποκαλείτε «επιτελεστική έκπληξη» - το όριο της διαλεκτικής, αν, βέβαια, δεχτούμε ότι η διαλεκτική τείνει στη διαρκή επαναφορά της διαφοράς στην τάξη. Με ποιον τρόπο η δουλειά σας σχετίζεται με αυτό που ο Jean-Luc Nancy αποκαλούσε «αναστάτωση του αρνητικού»;
Αυτό το βιβλίο του Nancy είναι πράγματι πολύ σημαντικό για μένα. Και ίσως λέει κάτι για τις εγελιανές καταβολές της σκέψης μου. Πιστεύω, πράγματι, ότι ο Χέγκελ είναι σημαντικός για πολλούς λόγους και υποθέτω ότι, με κάποιο τρόπο, η σκέψη μου παραμένει διαλεκτική. Αλλά η ανάγνωσή μου της διαλεκτικής εναντιώνεται στην ιδέα του τελικού κλεισίματος. Ακόμα κι όταν κανείς διαβάζει φαινομενολογία, ταλαντεύεται ανάμεσα στην «ησυχία» του κλεισίματος και την «ανησυχία» της κίνησης. Η αίσθησή μου είναι ότι το υποκείμενο ανακαλύπτει διαρκώς τις συνθήκες διαμόρφωσής του και δεν είναι σε θέση να διανοηθεί απολύτως και στο σύνολό τους τις συνθήκες μέσα από τις οποίες διαμορφώνεται. Επίσης, αυτή η «διαμόρφωση» δεν σταματά να συμβαίνει, κι έτσι οποιαδήποτε προσπάθεια να κατανοηθούν αυτές οι συνθήκες στο παρόν δεν μπορούν να λάβουν εντελώς υπόψη τους το «τώρα». Αλλά, το γεγονός ότι η χρονικότητα υπερβαίνει κατ' ανάγκη την κατανόηση έχει επιπτώσεις στο πώς σκεφτόμαστε την επιτελεστικότητα. Αν διαμορφώνομαι και προσδιορίζομαι από νόρμες που προϋπήρχαν της δικής μου ύπαρξης και αν αυτή η «διαμόρφωση» και αυτός ο «προσδιορισμός» συμβαίνουν συνεχώς, εγκαθιστώντας μια επαναληπτική πρακτική του παρόντος, τότε το «εγώ» αναδύεται μέσα από τα διάκενα αυτής της επαναληπτικής άσκησης. «Εγώ» είμαι το διάνυσμα αυτού που διαμορφώνεται και διαμορφώνει, και επομένως η αυτονομία μου, αν μπορούμε να την αποκαλέσουμε έτσι, διαμορφώνεται πάντοτε από την ετερονομία. Στην πραγματικότητα, μια κάποια ετερονομία χαρακτηρίζει την άσκηση της αυτονομίας μου.
Στο πλαίσιο του έμφυλου διπολισμού, περιμένουμε να βρούμε, σύμφωνα με τη διαλεκτική, ότι το ένα φύλο διαμορφώνει το άλλο, ή ότι είναι ουσιωδώς το αντίθετό του. Χρειάζεται, ωστόσο, να επιτρέψουμε τη δυνατότητα για διαφορές που πάνε πέρα από αυτόν το διπολισμό. Αναρωτιέμαι αν ο χρόνος για τον Χέγκελ είναι κάτι που υπερβαίνει τις διπολικές σχέσεις. Θα μπορούσε, με κάποιο τρόπο, να παίζει πιο θεμελιώδη ρόλο. Με το να σκεφτόμαστε τις έμφυλες κατηγορίες με όρους της επαναληπτικής χρονικότητάς τους, ανοίγεται ένα μέλλον πέρα από το δίπολο «αρσενικού» και «θηλυκού».

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ. ΓΚΡΕΓΚ ΑΡΑΚΙ

.

Gregg Araki (born December 17, 1959) is a American film director of independent films and gay films. He is a seminal figure of the New Queer Cinema

.

.
ΕΝΤΕΛΩΣ Γ***ΜΕΝΟΙ (TOTALLY F***ED UP)
Μια χούφτα τινέιτζερς έρχονται αντιμέτωποι με τις έννοιες του σεξ, της βίας, των ναρκωτικών, του ζευγαρώματος, της κοινωνικής περιθωριοποίησης, της αυτοκτονίας και του κόσμου που τους περιβάλλει, αναζητώντας σε όλη την διάρκεια του φιλμ ταυτότητα και νόημα ύπαρξης. Η απόλυτη generation X κατάθεση για την γκέι κουλτούρα της Αμερικής προήλθε από τον Γκρεγκ Αράκι που στις αρχές των nineties αναρωτιόταν τι ακριβώς σήμαινε να είσαι νέος, ομοφυλόφιλος και χωρίς μέλλον σε ένα Λος Αντζελες της σταδιακής αλλοτρίωσης και της πλήρους εμπορευματοποίησης.
Σκηνοθεσία: Γκρεγκ Αράκι (naftemporiki.gr)

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΛΗΓΗ (MYSTERIOUS SKIN)
O 8χρονος Brian δεν μπορεί να εξηγήσει πώς μετά από έναν αγώνα baseball βρέθηκε αναίσθητος στο πάτωμα χωρίς να μπορεί να θυμηθεί τι του συνέβη τις προηγούμενες ώρες. Καθώς μπαίνει στην εφηβεία και προσπαθώντας να εξηγήσει τα blackout που εξακολουθούν να τον στοιχειώνουν, πείθεται ότι είχε απαχθεί από εξωγήινους. Αντίθετα ο 8χρονος Neil θυμάται πολύ καλά τι έγινε εκείνη τη νύχτα, όταν ο προπονητής του baseball, αποπλανώντας τον σεξουαλικά, τον μύησε στον κόσμο του ομοφυλοφιλικού έρωτα. O Neil έχει πλέον γίνει ένας γοητευτικός νεαρός που διατυμπανίζει την σεξουαλικότητά του και αναζητεί τον αγοραίο έρωτα προκειμένου να κερδίσει χρήματα αλλά και τον θαυμασμό των μεγαλύτερων αντρών. Οι δύο νέοι έχουν τελείως διαφορετικές αναμνήσεις από εκείνη τη νύχτα. Ο Neil θυμάται τις λεπτομέρειες με ενοχλητική διαύγεια, ενώ ο Brian συνειδητοποιεί ότι ο μόνος που μπορεί να του αποκαλύψει τη λύση του γρίφου που τον βασανίζει είναι ο πρώην συμπαίχτης του στο baseball, Neil.
Σκηνοθεσία: Γκρεγκ Αράκι (cinemanews.gr)

ΠΑΙΔΑΡΟΙ ΕΝ ΚΑΜΙΝΩ

17 Δεκεμβρίου

" Άγιοι Τρείς Παίδες εν Καμίνω", Προστάτες του Πυροσβεστικού Σώματος

.

Oι τρεις παίδες εν καμίνω. Mονή Bατοπαιδίου στο Άγιον Όρος (1310-1320)
.

***********

.



Ισπανοί πυροσβέστες

ΕΡΩΣ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΤΟΥ ΗΣΙΟΔΟΥ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ 5. ΟΜΟΙΟΙ ΕΡΩΤΕΣ 2

200. Αττικός μελανόμορφος αμφορέας με πώμα 540-530 π.Χ.

Από τάφο στην Ταμασό. Λευκωσία, Κυπριακό Μουσείο, αρ.ευρ. C 440

.
Οι ομοερωτικές σκηνές εμφανίζονται στην αττική μελανόμορφη αγγειογραφία λίγο πριν τα μέσα του 6ου αι. π.Χ. και γνωρίζουν μεγάλη δημοτικότητα ως τα τέλη του, δηλαδή την περίοδο κατά την οποία στην εξουσία ήταν ο Πεισίστρατος και κατόπιν οι γιοί του. Ωστόσο, γύρω στο 500 π.Χ. παρατηρείται σταδιακή μείωση των σκηνών αυτών μέχρι που σχεδόν εξαφανίζονται, περίπου μετά το 475 π.Χ.
Ορισμένοι μελετητές θεωρούν ότι η έντονη δημοτικότητα αυτών των παραστάσεων κατά το δεύτερο μισό του 6ου αι. πιθανόν αντανακλά τις προτιμήσεις της αριστοκρατίας με την οποία οι Πεισιστρατίδες είχαν καλλιεργήσει καλές σχέσεις, ενώ, αντίθετα, η πτώση της δημοτικότητάς τους και η σταδιακή τους μείωση μετά την κατάλυση της τυραννίδας (510 π.Χ.), θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως λαϊκή αντίδραση ενάντια στα ήθη της ανώτερης τάξης

(από την έκθεση : "Έρως: από την Θεογονία του Ησιόδου στην ύστερη Αρχαιότητα")

.

205. Αττικός μελανόμορφος σκύφος, περ. 500 π.Χ.

Από το Μακρύ Λαγγόνι Καμίρου, (ιταλική ανασκαφή 1929, απόθεση ενταφιασμού

σε πήλινη σαρκοφάγο). Αρχ. Μουσείο Ρόδου, αρ.ευρ. 12471

.

Μια απορία: Με δεδομένο ότι από τα τέλη του 6ου αι. π.Χ., με την ανάπτυξη της ερυθρόμορφης τεχνικής, παρήκμασε έτσι κι αλλιώς η μελανόμορφη αγγειογραφία, σε τι στατιστικής αξίας στοιχεία μπορεί να στηρίζεται η πιθανολόγηση για τα αίτια μείωσης της δημοτικότητας των ομοερωτικών σκηνών;

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ. ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ ΜΙΝΤ

.Margaret Mead (December 16, 1901 – November 15, 1978) was an American cultural anthropologist, who was frequently a featured writer and speaker in the mass media throughout the 1960s and 1970s.
She was both a popularizer of the insights of anthropology into modern American and Western culture, and also a respected, if controversial and gullible, academic anthropologist. Her reports about the attitudes towards sex in South Pacific and Southeast Asian traditional cultures amply informed the 1960s sexual revolution. Mead was a champion of broadened sexual mores within a context of traditional western religious life.
Margaret Mead was married three times.(…) Mead also had an exceptionally close relationship with Ruth Benedict. In her memoir about her parents, With a Daughter's Eye, Mary Catherine Bateson implies that the relationship between Benedict and Mead contained an erotic element. While Margaret Mead never openly identified herself as lesbian or bisexual, the details of her relationship with Benedict have led others to identify her thus; in her writings she proposed that it is to be expected that an individual's sexual orientation may evolve throughout life
She spent her last years in a close personal and professional collaboration with anthropologist Rhoda Metraux, with whom she lived from 1955 until her death in 1978. Letters between the two published in 2006 with the permission of Mead's daughter clearly express a romantic relationship. (en.wikipedia.com)
ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ ΜΙΝΤ
Ταξίδεψε στα νιάτα της σε περιοχές όπου ζούσαν πρωτόγονοι άνθρωποι και έζησε πολλά χρόνια ανάμεσά τους, μελετώντας τον πολιτισμό τους.
Τα βιβλία της Coming of Age in Samoa: A Psychological Study of Primitive Youth for Western Civilization (1928) και Sex and Temperament in Three Primitive Societies (1935) έκαναν πάταγο στο χώρο της κοινωνικής ανθρωπολογίας , τινάζοντας πολλά από τα στερεότυπα του "πολιτισμένου" δυτικού ανθρώπου .
Η αναλυτική σκέψη της, μέσω της σχολαστικής καταγραφής και ταξινόμησης της καθημερινότητας και των ηθών και εθίμων των πρωτογόνων του Τροπικού στα νησιά του Ειρηνικού και της Ασίας, αποκρυσταλλώθηκε σε ένα προκλητικό συμπέρασμα για την εποχή της: Οι πρωτόγονες αυτές κοινωνίες, είπε η Μιντ, σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουμε, είναι κοινωνίες της μη-βίας και αυτό τους επιτρέπει να ζουν μια ζωή πιο ευτυχισμένη από τη ζωή των Δυτικών.
Βεβαίως, σήμερα, η θεωρία αυτή έχει καταρριφθεί από τους νεότερους κοινωνικούς ανθρωπολόγους, που απέδειξαν ότι και αυτές οι κοινωνίες είναι εξίσου βίαιες με τις κοινωνίες των "πολιτισμένων" ανθρώπων.
Η ρηξικέλευθη όμως αμερικανίδα ανθρωπολόγος και ψυχολόγος θα μείνει στην ιστορία ως η πρωτοπόρα επιστήμων που δίδαξε γενεές ανθρώπων σχετικά με την αξία του να κοιτούν προσεκτικά και με ανοιχτό μυαλό τους άλλους πολιτισμούς, για να κατανοούν καλύτερα τον σύνθετο χαρακτήρα της ανθρώπινης φύσης.
Παράλληλα, οι αγώνες της για τα δικαιώματα της γυναίκας την κατατάσσουν ανάμεσα στις πιο σπουδαίες γυναίκες όλων των εποχών. (gerontakos.blogspot.com)

THE ISLES OF GREECE

Demetrios Capetanakis: The Isles of Greece & Other Poems (Harvey)
With an Introduction by Edith Sitwell

The Isles of Greece

The sun is not in love with us,
Nor the corrosive sea;
Yet both will burn our dried-up flesh
In deep intimacy

With stubborn tongues of briny death
And heavy snakes of fire,
Which writhe and hiss and crack the Greek
Myth of the singing lyre.

The dusty fig-tree cries for help,
Two peasants kill one snake,
While in our rocky heart the gods
Of marble hush and break.

After long ages all our love
Became a barren fever,
Which makes us glow in martyrdom
More beautiful than ever.

Yet when the burning horses force
Apollo to dismount
And rest with us at last, he says
That beauty does not count.

.
This monograph contains the seventeen short poems written by the young Greek philosopher Demetrios Capetankis before his death in London, in 1944, at the age of 32. The poems are metaphysical poems, and were written in English, not his native language but one in which he achieved such mastery during the few years he lived in England that he was able to concentrate the intensity of his thought into the four-line stanza of English verse. In her introduction Edith Sitwell writes: 'He was, as a thinker, equally a deep diver and a deep delver. But unlike those beings whom he resembled otherwise so strongly, he did not remain a thing apart from the element he explored. He was the element himself.'
Of the poem 'The Isles of Greece' John Lehmann writes, in his Introduction to his book Demetrios Capetanakis: A Greek Poet in England (London, 1947): 'He had spoken more than once about his desire to write a poem representing a truth about Greece which Byron had missed in his famous poem; and now, into those twenty short lines he concentrated all that he felt about his country and her eternally renewed destiny of suffering, lines which are among the most tragic and haunting he ever wrote, and which express Greece perhaps more completely than anything that has been written in our time.' (deniseharveypublisher.gr)

.

.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Lazarus

This knock means death. I heard it once before
As I was struggling to remember one,
Just one thing, crying in my fever for
Help, help. Then the door opened, yet no Son

Came to whisper what I had to know
Only my sisters wetted me with tears,
But tears are barren symbols. Love is slow,
And when she comes neither speaks nor hears:

She only kisses and revives the dead
Perhaps in vain. Because what is the use
Of miracles underheard-of, since instead
Of trying to remember the great News

Revealed to me alone by Death and Love,
I struggled to forget them and become
Like everybody else? I longed to move
As I never had been overcome

By mysteries which made my sisters shiver
As they prepared the supper for our Friend.
He came and we received him as the Giver,
But did not asked Him when our joy would end.

And now I hear the knock I heard before
And strive to make up for the holy time,
But I cannot remember, and the door
Creaks letting in my unambiguous crime.

Demetrios Capetanakis: A Greek poet in England (Lehmann, 1947)



Επιστροφή

Ο ταξιδιώτης γύρισε με άδεια τα μάτια.
«Δεν είσαι συ!» έκλαψε ο εγκαταλελειμμένος φίλος.
«Μου έταξες τη φωτιά που δεν σώνεται,
Κι αυτό που μου φέρνεις δεν μπορεί παρά να ‘ναι το τέλος».

Ο ταξιδιώτης κοίταξε τα άδεια του χέρια
Και είπε: «Σου δίνω πράματα που δεν μπορείς να δεις˙
Τους θησαυρούς της γης πέρα από κάθε γη,
Τα μυστικά της θάλασσας πέρα από κάθε θάλασσα.
Οι ψυχές μας έχουν σύνορα κι η αγάπη μας αναπόφευκτα
Θα προσαράξει εκεί που όλα αρχίζουν. Η σιωπηλή άκρη
Είναι γεμάτη ναυάγια. Την ψυχή μου την γύρισαν πνιγμένη
Μιας και τ’ όνειρό της αψήφησε τον ανθρώπινο νόμο.

Με βλέπεις εδώ, αλλά δεν έχω επιστρέψει.
Οσα δεν υπάρχουν είναι προορισμένα να ανατρέπουν
Τα όσα υπάρχουν, τα πλούτη που αποκτήσαμε.
Oταν θα ‘ναι πια όλα χαμένα θα βρούμε το Απειρο».

Δημήτριος Καπετανάκης: Μυθολογία του ωραίου, δοκίμια και ποιήματα (εκδ. Χάρβεϋ, 1988)
μτφρ.: Νάνος Βαλαωρίτης, Μανόλης Μαρκάκης

.
Ποιος φιλοσοφεί γνήσια για την ομορφιά;
Οχι εκείνος, βέβαια, που το πρόβλημα της ομορφιάς πνευματικά μόνο τον απασχολεί και δεν τον συγκλονίζει ολόκληρο, που του ερεθίζει και φουντώνει τη σκέψη μονάχα και δεν τον συγκινεί παρά όσο αρκεί για να δοθεί τροφή στην παρατήρησή του κι αντικείμενο στη θεωρία του. Γνήσια αισθητική δεν μπορούμε να περιμένομε απ' τον μεγάλο Καντ παραδείγματος χάριν, που, καθώς μαθαίνομε από φίλο του και βιογράφο του, δεν θεωρούσε τη μουσική, την πιο επικίνδυνη και ξελογιάστρα τέχνη, παρά ως «αθώα ηδονή των αισθήσεων» -και που δεν έστρεψε ποτέ το βλέμμα του πάνω σε έργα ζωγραφικής, «όσο καλά κι αν ήταν», με τον ξεχωριστό εκείνο τρόπο, που προδίδει την τραγική σχέση ενός ανθρώπου με την ομορφιά.

.

Δημήτριος Καπετανάκης: Μυθολογία του Ωραίου (εκδ. Χάρβεϋ, 1988)

.

Το εξώφυλλο από την παλαιότερη έκδοση του "Γαλαξία"

.

Demetrios Capetanakis (Kapetanakis, Δημήτριος Καπετανάκης) (Smyrna, 1912–London, 9 March1944) was a Greek poet, essayist and critic. Resident in the United Kingdom from 1939, he wrote some poetry in English.
He came to Athens when his mother fled the Asia Minor catastrophe and the invasion of Smyrna with her three children.
He was a graduate of Athens University, where he was taught by Panagiotis Kanellopoulos, whom he would encounter again in the Greek government-in-exile in London, and held a doctorate from the University of Heidelberg. In 1939 with a scholarship from the British Council he came to the University of Cambridge, studying under Dadie Rylands.
He became a protégé of Edith Sitwell. In 1941 he met John Lehmann., who published Capetanakis in New Writing and became a close friend. Through Lehmann he met William Plomer.
He was diagnosed with leukemia in 1942 In Birmingham he was supported by DameElizabeth Cadbury. He died in Westminster Hospital and was buried at West Norwood Cemetery. (en.wikipedia.org)

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ

Il Tintoretto: Cain and Abel

Ο Άβελ

Ο αδελφός μου ο Κάιν ο πληγωμένος, αγαπούσε να κάθεται
χαϊδεύοντας τον ώμο μου κοντά στον καθρέφτη του νερού
της ζωής ή του θανάτου, σε κινηματογράφους μισοφωτισμένους
από ειρηνικές σκηνές που τελειώναν πάντα με φόνους.

Του άρεσε να μου μιλάει. Η άπληστη φωνή του
μουρμούριζε το αίνιγμα της ματωμένης δίψας του,
ή με παρακαλούσε να μην κάνω την οριστική εκλογή μου
πριν τα πούμε πρώτα οι δυο μας.

Και στο τέλος διάλεξε τον ύστατο για μένα πόνο.
Δεν κατηγορώ το φυσικό του: είναι ο αδελφός μου'
ούτε αυτό που λένε καιρούς: η αγάπη μας ήταν ελεύθερη,
θα 'ταν η ίδια σε κάθε εποχή' μα πιο πολύ

την άχρονη διφορούμενη έννοια των πραγμάτων
που κάνει τη ζωή μας θάνατο, την αγάπη μας μίσος.
Το αίμα μου που πλημμυράει στην κρεββατοκάμαρα τραγουδάει:
"Είμαι ο αδελφός μου ανοίγοντας τη θύρα."

Δημ. Καπετανάκη: Μυθολογία του ωραίου (εκδ. Χάρβεϋ, 1988)

Ο Κάιν και ο Άβελ. Βυζαντινό ψηφιδωτό. Παλέρμο

.

*******

.

.
Ο Δημήτριος Καπετανάκης γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1912. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 η οικογένειά του βρέθηκε στην Αθήνα. Ο Καπετανάκης φοίτησε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (Πολιτικές Επιστήμες και Οικονομικά) και συνέχισε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Από εκεί έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα το 1934 στη φιλοσοφία. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη Γερμανία συνέγραψε αρκετά φιλοσοφικά δοκίμια στην ελληνική γλώσσα. Ενδεικτικά αναφέρονται τα Έρως και Χρόνος, Η Μυθολογία του Ωραίου, Από τον Αγώνα του ψυχικώς μόνου. Το 1939 βρέθηκε στην Αγγλία, έχοντας στις αποσκευές του μια τριετή υποτροφία σπουδών από το Βρετανικό Συμβούλιο. Στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ βρέθηκε να εργάζεται υπό την επίβλεψη του George Humphrey Wolferstan (Dadie) Rylands, ενός από τους πιο γνωστούς ερευνητές του έργου του Σέξπηρ στη Βρετανία. Στη συνέχεια ο Καπετανάκης εργάστηκε για ένα μικρό διάστημα στο Τμήμα Τύπου της ελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αγγλία έγραψε κυρίως κριτικά λογοτεχνικά δοκίμια πάνω στα έργα των Proust, Rimbaud, Stephan George, Dostoevsky, Thomas Gray, Horace Walpole και Charlotte Brontë. Σχεδίαζε επίσης τη συγγραφή μιας φιλοσοφικής εργασίας στο έργο του Πλάτωνα και του Kierkegaard. Γνωρίστηκε με σημαντικές μορφές την αγγλικής λογοτεχνίας όπως την Edith Sitwell και τον William Plomer, καθώς και με τον ποιητή, επιμελητή και εκδότη John Lehmann. Ο John Lehmann δώρισε στα Αρχεία της Γενναδείου Βιβλιοθήκης τα προσωπικά έγγραφα, τις σημειώσεις και την αλληλογραφία του Καπετανάκη που πέρασαν στην κατοχή του μετά τον τραγικό θάνατο του ποιητή το 1944. Διαγνώστηκε με λευκαιμία το 1942 και άφησε την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο Westminster στο Λονδίνο. Ενταφιάστηκε στο West Norwood Cemetery. Το σύνολο του έργου του στην αγγλική γλώσσα εκδόθηκε to 1947 με τον τίτλο Demetrios Capetanakis: A Greek Poet in England (επιμέλεια John Lehmann). [ascsa.edu.gr]

ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ ΚΑΙ ΣΚΑΛΑ

«Διάδρομος και σκάλα. Ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου, διαβάζει ο ίδιος»
Κασετίνα πολυτελείας με απαγγελίες του Γιάννη Ρίτσου
Έκδοση cd+48σέλιδου ένθετου από το ΕΚΕΒΙ
Ένα σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο με τη φωνή του «ποιητή της Ρωμιοσύνης» κυκλοφορεί με επιμέλεια του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τον εορτασμό των εκατό χρόνων από τη γέννηση Γιάννη Ρίτσου.
Πρόκειται για 31 ποιήματα από τη συλλογή Διάδρομος και σκάλα, τα οποία γράφτηκαν κατά την περίοδο του κατ’ οίκον περιορισμού του Γιάννη Ρίτσου στη Σάμο, το 1970, και αποτυπώνουν τόσο τη δημιουργική αγωνία του ποιητή όσο και την απογοήτευσή του από τις περιπέτειες του τόπου και της υγείας του. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η Χρύσα Προκοπάκη, στο 48σέλιδο ένθετο που συνοδεύει το cd, «...ο ποιητής, μιλώντας σε τρίτο πρόσωπο ή σε δεύτερο (εις εαυτόν), εξομολογητικός, κάποτε (αυτο)σαρκαστικός γράφει εν θερμώ, συχνά τρία και τέσσερα ποιήματα την ίδια μέρα, λες και θέλει να προλάβει να αποθέσει στο χαρτί όλο το “ανώφελο”, αυτό το “ατεμάχιστο τίποτα”».
Αξίζει να σημειωθεί, ως ιστορικό της έκδοσης, ότι οι συγκεκριμένες ηχογραφήσεις (σε κασέτα) μεταφέρθηκαν κρυφά από τον Γάλλο φίλο του, σκηνοθέτη Αντουάν Βιτέζ που τον είχε επισκεφθεί στο νησί κατά τη διάρκεια της απομόνωσής του. Η κασέτα παραδόθηκε στην Χρύσα Προκοπάκη, η οποία με αφορμή το «Έτος Ρίτσου», παραχώρησε ευγενικά στο ΕΚΕΒΙ το προσωπικό αυτό υλικό για να αξιοποιηθεί με την παραγωγή και κυκλοφορία της παρούσας, καλαίσθητης κασετίνας. (ekebi.gr)

Ακούστε αποσπάσματα - Εισαγωγικό σημείωμα της ειδικής 48σέλιδης έκδοσης που περιλαμβάνει τα 31 ποιήματα και φωτογραφίκο υλικό (από τη Χρύσα Προκοπάκη) - Περιεχόμενα

Mr GAY CHINA

.
China to stage first gay pageant: organisers
(AFP, 12/2009)
BEIJING — A gay pageant is to be held for the first time in China, where homosexuality remains largely hidden, to crown the man who will represent the Asian nation at a worldwide contest, organisers said Thursday.
The Mr Gay China pageant will take place on January 15 at a club in Beijing, ahead of the Mr Gay World competition in Norway in February, Ben Zhang, founder of gay media and PR website gayographic.org, told AFP.
"There will be sportswear and swimsuit segments, a Q&A session, and a panel of judges will select the winner based on overall performance," Zhang said.
The pageant will be open to anyone who lives in China -- local or foreign, and contestants can apply online, he said.
"Being homosexual, in general we get a lot of discrimination everywhere, so we are not going to discriminate against any contestants," Zhang said.
Homosexuality is still a sensitive issue in China -- where it was officially considered a mental illness until 2001 -- and Zhang conceded that some contestants might not want to be filmed at the pageant.
But he said the Chinese general public was more tolerant towards homosexuality than that in some other countries he had visited.
"The general population... is more tolerant than the general American population. We don't have this religious taboo to tell us this is wrong or right," he said.
Nevertheless, the Chinese mainstream media will not be invited to the pageant, according to Zhang.
"It's a little risky and if we attract too much attention from the public, maybe it's going to expose us a little too much, and then there will unnecessary difficulties," he said.
Gay men and women in China often find it difficult to come out to their friends and family. One of the reasons lies in the nation's one-child policy, which means parents rely on their only child to marry and to produce grandchildren.
The official China Daily newspaper in 2005 put the number of homosexuals in China at around 30 million, out of a total population of 1.3 billion.
But government departments and academic reports have put the figure at around 15 million, according to the state-run Xinhua news agency.

ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΜΕ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΡΟΥΧΗ

Ο πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη με τίτλο «Το ατελιέ του καλλιτέχνη»,

όπου έχει αποτυπώσει ο ίδιος ο ζωγράφος τον εαυτό του στο ατελιέ του.

.

Aναδρομική έκθεση με έργα Τσαρούχη
Στο πλαίσιο του εορτασμού των εκατό χρόνων από τη γέννηση του Γιάννη Τσαρούχη, το Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη και το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου οργανώνουν μεγάλο εκθεσιακό αφιέρωμα το οποίo θα φιλοξενηθεί στους εκθεσιακούς χώρους του Μουσείου Μπενάκη (Πειραιώς 138), από τις 19 Δεκεμβρίου έως τις 13 Μαρτίου. Πρόκειται για την πρώτη αναδρομική έκθεση έργων του Γιάννη Τσαρούχη που παρουσιάζεται στην Αθήνα.
Στόχος της είναι να αναδείξει το πολύπτυχο έργο του καλλιτέχνη, να παρουσιάσει μια πλήρη εικόνα του πλούσιου ζωγραφικού του έργου -πίνακες, εικονογραφήσεις βιβλίων κ.ά.-, καθώς και της καθοριστικής συμβολής του στο νεοελληνικό θέατρο -μακέτες σκηνικών, κοστουμιών κ.ά.
Η έκθεση «Γιάννης Τσαρούχης 1910-1989», την οποία επιμελήθηκε η Νίκη Γρυπάρη και σχεδίασε η Λίλη Πεζανού, εκτείνεται σε δύο ορόφους του κτηρίου της οδού Πειραιώς και περιλαμβάνει περίπου 670 έργα, που ανήκουν σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Στο ισόγειο του κτηρίου παρουσιάζεται το ζωγραφικό έργο, ενώ στον πρώτο όροφο η θεατρική καλλιτεχνική δημιουργία του Γιάννη Τσαρούχη. Την έκθεση συνοδεύει σημαντική έκδοση 400 σελίδων την οποία συνυπογράφουν οι Άγγελος Δεληβορριάς, Νίκη Γρυπάρη, Ευγένιος Ματθιόπουλος, Αλέκος Λεβίδης, Παναγής Βουρλούμης, Έλγκα Καββαδία, Χλόη Obolensky.
Ο Γιάννης Τσαρούχης γεννήθηκε το 1910 στον Πειραιά, μαθήτευσε στον Φώτη Κόντογλου, όπου μυήθηκε στη βυζαντινή αγιογραφία (1930-1934) ενώ την ίδια περίοδο διαμόρφωσε μια ποικιλία ενδιαφερόντων. Γνωρίστηκε με την Αγγελική Χατζημιχάλη και μελέτησε με πάθος τη λαϊκή φορεσιά, έμαθε από την Εύα Σικελιανού να υφαίνει στον αργαλειό και μελέτησε δείγματα κοπτικής υφαντικής, ίδρυσε μαζί με τον Κάρολο Κουν τη Λαϊκή Σκηνή και ξεκίνησε τη συγγραφή σουρεαλιστικών ποιημάτων.
Για το δάσκαλό του, Κωστή Παρθένη, ο Τσαρούχης αναφέρει: «πολλά οφείλω στον Κωστή Παρθένη, που η αυστηρή -σαν σουηδική γυμναστική- διδασκαλία του μου επέτρεψε να πλησιάσω με άνεση τη λεγόμενη κλασική τέχνη».
Καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, όμως, παράλληλα με τη ζωγραφική, εργάζεται στο θέατρο ως σκηνογράφος και ενδυματολόγος και συνεργάζεται με τους σημαντικότερους ηθοποιούς και σκηνοθέτες της εποχής (Κάρολος Κουν, Αλέξης Μινωτής, Μαρίκα Κοτοπούλη, Αιμίλιος Βεάκης, Κατερίνα Ανδρεάδη, Κατίνα Παξινού, Μελίνα Μερκούρη, Έλλη Λαμπέτη, Μαρία Κάλλας κ.ά.)
Ο ίδιος γράφει για το έργο του: «Δύο είναι οι βασικές αναζητήσεις μου, παρ' όλες τις χίλιες διαφορές που παρουσιάζουν τα έργα μου μεταξύ του.
Η μία αναζήτηση είναι ούτως ειπείν νεοκλασική και προσπαθεί να αφομοιώσει το αρχαίο κλασικό ιδεώδες, όπως το εξέφρασε για όλο τον κόσμο στα νεώτερα χρόνια η Αναγέννηση και το Μπαρόκ.
Η άλλη μου τάση είναι να εκφράσω όλες τις αντιρρήσεις μου για το ίδιο το ιδανικό μου, βοηθούμενος από μεγάλους αντιρρησίες της εποχής μας, αλλά και από πρότυπα παλιά ελληνικά, που είναι συχνά μαρτυρίες και στηρίγματα των αντιρρήσεων».
Για τα σχολεία
Κατά τη διάρκεια της έκθεσης σχεδιάζονται να πραγματοποιηθούν εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες με τη διάθεση σχετικού εποπτικού υλικού για τους εκπαιδευτικούς, καθώς και η έκδοση του εκπαιδευτικού εντύπου με τίτλο «Ο Γιάννης Τσαρούχης με ένα ποδήλατο».
Για τις μέρες των Χριστουγέννων, η τέχνη του Γιάννη Τσαρούχη γίνεται αφορμή για εργαστήρια που θα συνδυάζουν θεατρικό παιχνίδι, ζωγραφική και κατασκευές, θα απευθύνονται σε παιδιά από 5 έως 12 ετών και θα πραγματοποιηθούν 19, 20 και 30 Δεκεμβρίου.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΛΟΥΒΑΡΗΣ (Ναυτεμπορική, 14/12/2009)

ΕΡΩΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΤΟΥ ΗΣΙΟΔΟΥ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ 4. ΟΜΟΙΟΙ ΕΡΩΤΕΣ 1

.

212 Αττική μελανόμορφη λήκυθος με ώμο
550-530 π.Χ.
Από τη Τανάγρα
Αθήνα, Εθνικό αρχαιολογικό Μουσείο, αρ. ευρ. 1121

Πηλός πορτοκαλέρυθρος. Γάνωμα μελανό, στιλπνό, κατά τόπους απολεπισμένο.
Χρήση επίθετου ιώδους χρώματος στις μορφές’ με επίθετο λευκό χρώμα αποδίδονται τα σώματα των πετεινών και με ιώδες τα λειριά τους. Συγκολλημένη και συμπληρωμένη.
Υ. 26 ΜΔ. 14,5

Ο ώμος κοσμείται με ροπαλοειδή' χαμηλότερα, ανθέμια εναλλάσσονται με σταγονόσχημα πέταλα που πατούν σε αλυσίδα κύκλων με στιγμές στο κέντρο.
Η παράσταση στο σώμα του αγγείου ορίζεται πάνω και κάτω από λεπτές ιώδεις ταινίες: στο μέσον της σκηνής, δυο αγένειοι άνδρες αποδίδονται αντωποί και τυλιγμένοι από κοινού με ιμάτιο που διακοσμείται με τεθλασμένη γραμμή και ελικοειδή μοτίβα. Έχουν τις κεφαλές τους ελαφρώς χαμηλωμένες και φαίνονται πως παρατηρούν τα γυμνά σώματά τους. Το ζευγάρι πλαισιώνεται από δύο γυμνούς νέους που κρατούν πετεινούς' ο νεαρός στα αριστερά φαίνεται πως πλησιάζει προς το ζεύγος, ενώ η μορφή στα δεξιά απομακρύνεται στρέφοντας την κεφαλή της προς την κεντρική σκηνή.

ΠΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Η μορφή του πετεινού στη μελανόμορφη και ερυθρόμορφη αττική αγγειογραφία έχει καθαρά συμβολικό χαρακτήρα και παραπέμπει πάντα στο ερωτικό πνεύμα της παράστασης. Πρόκειται για το πλέον συνηθισμένο δώρο που προσφέρεται σε εφήβους (ερωμένους) από μεγαλύτερους ηλικιακά άνδρες (εραστές) στο πλαίσιο του «όμοιου» έρωτα. Για τον πετεινό ως δώρο και ερωτικό σύμβολο βλ. Koch-Harmack 1983, 97-105. Η γενναιότητα, η μαχητικότητα και η λαγνεία είναι στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον πετεινό' παράλληλα, όμως, χαρακτηρίζουν τον επιτυχημένο εραστή, που επιθυμεί να κατακτήσει τον ερώμενο, αλλά και τον ιδανικό ερώμενο, που οφείλει να αντισταθεί στην επίμονη πολιορκία προτού υποκύψει. Σχετικά βλ. Barringer 2001, 90-95, 102-103.
Για την χρήση του κοινού ιματίου – που τυλίγει τις ερωτοτροπούσες μορφές, καλύπτοντας τη ερωτική συνεύρεσή τους από τα αδιάκριτα βλέμματα των παρευρισκομένων – τόσο σε ετεροφυλοφιλικές όσο και ομοερωτικές σκηνές, βλ. Koch-Harmack 1989, 109 κ.εξ., κυρίως 138-143, εικ 10 και Dierichs 1993, 50-51.
Αναστασία Γκαδόλου (Από τον κατάλογο της έκθεσης)

.

"Έρως: από την Θεογονία του Ησιόδου στην ύστερη Αρχαιότητα".
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Βασ. Σοφίας και Ηροδότου 1, Αθήνα
10 Δεκεμβρίου - 6 Απριλίου

.

************

.
Χωρίς καμία αμφιβολία πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική και τολμηρή έκθεση της οποίας όλοι οι συντελεστές αξίζουν τα χίλια «εύγε» μας. Ο συνοδευτικός κατάλογος, μάλιστα, καταφέρνει να την συναγωνίζεται σε σπουδαιότητα.
Το απόλυτο must της φετινής χρονιάς.
Ωστόσο θα ήθελα να διατυπώσω μερικές απορίες μου, ακόμη και με κίνδυνο να φανεί αυτό σαν άδικη γκρίνια:
Δεν αντιλαμβάνομαι, για παράδειγμα, πώς στο παραπάνω κείμενο συνδέονται δυο νοηματικά ανισότιμοι όροι (ετεροφυλοφιλικές όσο και ομοερωτικές σκηνές), αντί των λογικότερων συνδυασμών ετεροφυλοφιλικές και ομοφυλοφιλικές ή ετεροερωτικές και ομοερωτικές.
Επίσης απορώ γιατί σε μια σκηνή με συνομήλικους ερωτοτροπούντες (αγένειους) άνδρες η αναφορά γίνεται και πάλι στο στεροτυπικό σχήμα ηλικιακά μεγαλύτερος εραστής και έφηβος ερώμενος.
Και, ειλικρινά, δεν κατανοώ ούτε τι σημαίνουν οι όμοιοι έρωτες στον τίτλο της ενότητας που αφορά τους ομόφυλους έρωτες, ούτε τα εισαγωγικά («όμοιου» έρωτα) στο κείμενο.
Είμαι βέβαιος ότι θα υπάρχουν πειστικές απαντήσεις στις ερωτήσεις μου, αλλά ποιες να είναι άραγε;

ΓΙΩΡΓΟΣ ΟΡΦΑΝΟΣ

Ο ηθοποιός Γιώργος Ορφανός, το όμορφο, ψηλόλιγνο μελαχρινό αγόρι

με την περικεφαλαία, που ως Ετεοκλή απαθανάτισε ο Γιάννης Τσαρούχης

στο γνωστό έργο του, "έφυγε" πριν δυο εβδομάδες.

.

Η Παξινού, η Αθήνα, το Παρίσι, ο Ελύτης, ο Τσαρούχης, ο Μπέκετ, ο Τζεφιρέλι, ο Παζολίνι, η Λαμπέτη, τα ρεμπέτικα, ο Καβάφης, η καθαρεύουσα, η δημοτική, οι άνθρωποι, η ζωή, η επιτυχία, αλλά πάνω απ' όλα, η, σχεδόν συνειδητή, επιλογή της αποτυχίας. Οι εμμονές και τα φαντάσματα με τα οποία είναι στοιχειωμένος ο κόσμος του ηθοποιού Γιώργου Ορφανού. Μια στάση ζωής μοναδική.
Ενας καλλιτέχνης που προτίμησε την απόλυτη παραίτηση από τη λάμψη και την αποδοχή. Και με έναν λόγο, προφορικό και γραπτό, υστερικής ακρίβειας. Η συνέντευξη που ακολουθεί ξεκίνησε πέρυσι τον χειμώνα αλλά, λόγω προβλημάτων στην υγεία του και ύστερα από ένα εξονυχιστικό σκανάρισμα από την πλευρά του, μας πήρε μήνες μέχρι να δώσει την τελική του έγκριση. Γιατί για τον Ορφανό είναι μια πνευματική κατάθεση ζωής.

Γ.Ο.: Με τον Οδυσσέα Ελύτη έκανα πολλή παρέα, νυχθημερόν, στο Παρίσι. Πριν πάρει το Νόμπελ. Γλυκός άνθρωπος, καταπληκτική ψυχή και τέλεια ελληνικά! Αλλά τα γραπτά του δεν μ' ενδιαφέρουν. Δεν μου έλυσε κανένα από τα προβλήματα που με βασάνιζαν στη ζωή. Ηταν του Μεσοπολέμου. Το όνειρο του να αποδείξει ότι θα ξαπλώσει τη γυναίκα στο χόρτο, «καθώς ετάχθη σε κάθε άνδρα». Ενώ το πρόβλημα της εποχής τού Ελύτη, κυρίως, ήταν η ομοφυλοφιλία. Το πώς μπορούσε να διευθετηθεί ο άντρας με τον ίδιο του τον εαυτό. Και δεν βγάζει κιχ, ούτε αυτός ούτε ο Εμπειρίκος. Ηταν καλός άνθρωπος, δεν θέλω να πω τίποτε περισσότερο. Μ' αγάπησε και τον αγάπησα σαν άνθρωπο τον Οδυσσέα.
- Ο Τσαρούχης, αντιθέτως, με τον οποίο συνδέθηκες με φιλία χρόνων, φαίνεται να είχε τη διάθεση να διευθετήσει το θέμα της ομοφυλοφιλίας θυσιάζοντας την αστική του καταγωγή...
Γ.Ο.: Ο Τσαρούχης φαίνεται υπέρμαχος να λύσει το πρόβλημα. Είναι σοβαρός και φιλόδοξος και πάει όπου υπάρχει ομάδα να καταγράψει. Απόδειξη ο ναύτης του, για τον οποίο είπε: «Οντως, το λευκό χρώμα είναι πάρα πολύ δύσκολο στη ζωγραφική. Για να το αναπαραστήσω, έπρεπε να διαλέξω μεταξύ νοσοκόμων και ναυτών. Διάλεξα τον ναύτη βέβαια». Αυτό το είπε όμως αργότερα. Τι εκπροσωπούσε ο ναύτης στον Μεσοπόλεμο και πριν; Σήμα κατατεθέν της παγκοσμίου ομοφυλοφιλίας ήταν ο ναύτης. Και η ομοφυλοφιλία είναι ένα αντρικό φαινόμενο που αφορά κάθε άντρα.
- Κάθε άντρα;
Γ.Ο.: Φυσικά κάθε άντρα. Μόνον έτσι λύνεται. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή, μόνον άντρας μπορεί να δώσει τη λύση. (...)
Γ.Ο.(...)Ισως να βοηθάει και η γλώσσα που μιλάμε. Φύγαμε από την αρχαϊκή, την καθαρεύουσα, που ήταν «παλαιονεκρή», και πήγαμε στη δημοτική «νεονεκρή». Δύο γλώσσες πτώματα. Η μόνη ζωντανή γλώσσα μέχρι σήμερα παραμένει η γλώσσα των Ευαγγελίων, η κοινή ομιλούμενη στην οικουμένη.
- Την οποία ο μόνος που εξέφρασε στον 20ό αιώνα ήταν ο Καβάφης.
Γ.Ο.: Μοναδικός στην οικουμένη. Δεν μπορούσε κανείς να γίνει Καβάφης αν δεν μιλούσε ελληνικά. Και ο Παπαδιαμάντης. Δύο κολοσσοί. Οπως και η γλώσσα των ρεμπέτικων και η μουσική τους. Που δεν είναι λαϊκή μουσική, όπως κακώς λένε, αλλά ιμπεριαλιστική μουσική. Είναι η μουσική μιας οικουμένης, μιας ρωμαϊκότητας που ξέπεσε. Το αποτέλεσμα του ξεπεσμού έφτασε στις μέρες μας ως ρεμπέτικο. Γι' αυτό σε ανατριχιάζει, γι' αυτό είναι κάτι το μοναδικό. Γιατί είναι μεγαλεπήβολη μουσική, δεν είναι λαϊκιά. Τοποθετούν οτιδήποτε δεν προέρχεται από τον ακαδημαϊσμό στο λαϊκό. Δεν δέχομαι κατηγορίες. Ο καθένας μπορεί να ανήκει στη μεγάλη κατηγορία. Γιατί κάθε πρωί ο ήλιος φέγγει επί δικαίους και αδίκους, ωραίους και άσχημους, πλούσιους και φτωχούς. Ολοι θέλουν να αρέσουν σ' αυτή τη ζωή. Οχι μόνον εμείς, ο καθένας, και όχι μόνον οι καπάτσοι. Αλλά και οι ταπεινωμένοι και οι παραπεταμένοι. Και τι ήθελα, σε τελευταία ανάλυση, να κάνω κι εγώ στη ζωή μου; Να αρέσω.

Χρήστος Παρίδης (Ελευθεροτυπία, 20/11/2009)

ΓΚΑΜΠΡΙΕΛΑ ΜΙΣΤΡΑΛ 2

.

ΑΠΟΥΣΙΑ

Φεύγει από σε το σώμα μου σταγόνα τη σταγόνα.

Το πρόσωπό μου φεύγει σ’ έναν κουφό καμβά’
φεύγουν τα δυο μου χέρια σ’ ένα τρελό φευγιό’
και φεύγουνε τα πόδια μου σε δυο χρόνους σκόνης.

Φεύγουν από σένα όλα, φεύγουν από μας όλα!
(…)
Φεύγω από σένα με τις δικές σου όμοιες ανάσες:
σαν υγρασία από το σώμα σου εξαερώνομαι.
Φεύγω από σένα με τον ύπνο και τον ξύπνο,
Και στην πιο πιστή θύμησή σου σβήνομαι.
(…)
Θα ήμουν τα σωθικά σου, και θα φλεγόμουνα
σε πορείες δικές σου που ποτέ πια δεν ακούω,
και στο πάθος σου που βροντοκυλάει στη νύχτα
όπως η τρέλα μοναχικών θαλασσών.

Τα χάνουμε όλα, τα χάνουμε όλα!

Gabriela Mistral / Χιλή

Gabriela Mistral. Τα καλύτερα ποιήματά της (Εκάτη, 2008)
Μετάφραση: Ρήγας Καππάτος

.
>
Η Palma Guillén, η Gabriela Mistral και η Alfonsina Storni.

Η Doris Dana και η Gabriela Mistral

Η Gabriela Mistral παραλαμβάνει το Νόμπελ Λογοτεχνίας 1945

ΓΚΑΜΠΡΙΕΛΑ ΜΙΣΤΡΑΛ 1

ΗΡΘΑ ΑΠΟ ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΑΤΡΙΔΑ

Ήρθα από σκοτεινή πατρίδα και ξεκάθαρο αφέντη
χωρίς να το γνωρίζω ή, γνωρίζοντάς το μόλις ασαφώς,
χωρίς να διαλέξω πεδιάδα ή εργασία
και ήρθα τυφλή και σαν τυφλή πηγαίνω κι έρχομαι.
Ποιος να μου δώσει αιτία γιατί πηγαίνω
όλο ένα γύρω από λιβάδια και αγκαθότοπους!
Γιατί μου μιλάν σε γλώσσες που δεν καταλαβαίνω
και μόνο μια φορά σ’ εκείνη που μου δώσανε;
Γιατί μου δίνουν ονόματα που δεν είναι δικά μου
και μοναχά στον ύπνο μού δίνουν αυτό που έχω;

Πρέπει να το ρωτήσω κι ας μη μου αποκραίνονται.
Μου δίνουν το ψωμί και ποτέ δεν μου απαντούν.
Μου δίνουν κρεβάτια, και μου λένε παραμύθια
για να με κάνουν να κοιμηθώ ή να ξυπνήσω.
Αλλά ό,τι μαθαίνω όταν εγώ ονειρεύομαι
παρότι είναι δικό μου εγώ το αρνιέμαι.
Ένα πυκνό μεθύσι μου έχει δώσει η Γη
αφότου άνοιξα τα μάτια και τη γνώρισα,
ήταν μια κατανόηση των μαγικών της λέξεων,
«ωκεανοί», «βουνά», «πευκιάδες».
Αλλά στο σφύριγμα ενός παιδιού που με καλεί
ή στη φωνή του αδελφού εγώ τρέχω, προστρέχω
και χάνω τον αγγελικό κορμό από μούσκλια
που είχα, ή την αλμυρή άμμο όπου
χωρίς θυμητικό, ήμουν ευτυχισμένη.



Η ΞΕΝΗ

Στην Francis de Miomandre

«Μιλάει με το ξαμόλημα βάρβαρων θαλασσών,
κι εγώ δεν ξέρω με τι αμμουδιές και με τι φύκια’
προσεύχεται μια προσευχή σε θεό δίχως όγκο ή βάρος,
γηρασμένη σα να βρισκόταν στο κατώφλι του θανάτου.
Στο δικό της κήπο, που έγινε για μας ξένος,
φύτεψε κάκτους και αγκαθωτά χορτάρια.
Ζωογονείται απ’ την ανάσα της ερήμου
και αγάπησε με πάθος ό,τι ασπρίζει,
που δεν το ιστορεί αλλά αν το ιστορούσε
θα ήταν σαν το χάρτη ενός άλλου άστρου.
Θα ζήσει ανάμεσά μας για ογδόντα χρόνια,
αλλά πάντοτε θα είναι σα να φτάνει,
μιλώντας μια λαχανιαστή γλώσσα που κλαίει
και την καταλαβαίνουν μόνο τα ζωάκια.
Και θα πεθάνει τελικά ανάμεσά μας,
μια νύχτα που θα υποφέρει περισσότερο,
από ένα θάνατο σιωπηλό και ξένο
και με το πεπρωμένο της μόνο για προσκεφάλι».


Gabriela Mistral / Χιλή

Gabriela Mistral. Τα καλύτερα ποιήματά της (Εκάτη, 2008)
Μετάφραση: Ρήγας Καππάτος

ΜΕΛΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗ

ΜΗΤΣΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΧΑΜΕΝΗ ΑΓΑΠΗ

Αν άλλοτε μ’ αγάπησες κι αν πια δε μ’ αγαπάς
Μες στην καρδιά μου η αγάπη σου πάντοτε η ίδια μένει.
Μ’ αρκεί στη θλίψη ν’ αγαπάς της βαρυχειμωνιάς
Μι’ άνοιξη περασμένη

Και τώρα μάταια αν ποθώ τα θεία σου φιλιά
Την αγκαλιά σου αν έχασα και αν νοσταλγός σου μένω,
Σ’ αυτό τον κόσμο πάντοτε –πικρή παρηγοριά-
Μας μένει το χαμένο.



ΓΡΑΜΜΑ ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΟ ΣΕ ΚΑΛΟ ΦΙΛΟ

Γιάννη μου, πίστεψες πότε πώς σ’ είχα λησμονήσει;
Έτσι από κάτι αλλόκοτο Δε σου ‘γραφα ως τα τώρα,
Μ’ απόψε, καθώς μου ’φερε τη νοσταλγία η δύση
( θυμάσαι κάποτε άλλοτε, την ίδια ετούτην ώρα
κοιτάζαμε απ’ την εξοχή τα χρώματα, τα φωτά
που σκόρπιζε το δειλινό στη θάλασσα, στη χώρα;
Θυμάσαι που μιλάγαμε για τα παλιά, τα πρώτα
Και τις καρδιές μας σμίγαμε στο ρεμβασμό, θυμάσαι;)
- κι όλο για σέναν η ψυχή, για σένα απόψε ερώτα
και να σαι μπρος μου ολάκερος κι αγαπημένος να σαι
κι η πένα μου αθέλητα αρχίνησε να γράφει
στο άσπρο χαρτί που η κάθε του γραμμή σου λεει: άσε
πια τα πικρά παράπονα και νιώσε πως οι τάφοι
Δε σβήνουνε τα αισθήματα της νιότης μας των χρόνων,
Που τις καρδιές μας κάνανε να γίνουνε ζωγράφοι
Ή μια της άλλης των παλμών, των πόθων και των πόνων,
- και σ’ αγαπώ, σε νοσταλγώ, σε θέλω, σε θυμάμαι,
και στις καρδίες μας πάντοτε ας φτερουγίζει μόνο
πάντοτε η πρώτη αγάπη μας –κι ας πάμε όπου κι αν πάμε…

.
Ο Μήτσος Παπανικολάου (1900-1943) ήταν ποιητής του μεσοπολέμου. Γεννήθηκε στην Ύδρα από μικρός όμως εγκαταστάθηκε στον Πειραιά μαζί με την οικογένεια του.
Τελειώνοντας το γυμνάσιο άρχισε να γράφει ποιήματα που δημοσίευε στο περιοδικό του Γρηγ. Ξενόπουλου Η διάπλασις των Παίδων. Έγινε δημοσιογράφος και σύντομα αρχισυντάκτης και διευθυντής στο περιοδικό Μπουκέττο.
Το μεγάλο του πάθος ήταν οι μεταφράσεις. Διαβάζοντας ώρες ολόκληρες ξένη λογοτεχνία, μετέφρασε και κυριολεκτικά ζωντάνεψε στην ελληνική γλώσσα ποιήματα του Πωλ Βαλερύ, του Μπωντλαίρ, του Μιλόζ, του Βερλαίν και Απολλιναίρ και άλλων. Ασχολήθηκε επίσης με την κριτική και το δοκίμιο.
Το ποιητικό του έργο είναι μικρό σε ποσότητα αλλά εξαιρετικό σε ποιότητα. Πρόκριται για 50 περίπου ποιήματα γεμάτα νοσταλγία για τη χαμένη πρώτη νιότη και γραμμένα με τη τεχνοτροπία του συμβολισμού. Τα ποιήματα αυτά εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε τόμο το 1966 (με πιο πρόσφατη την έκδοση του 1979 από τις εκδόσεις Πρόσπερος - 3η ανατύπωση τον Σεπτέμβριο του 1999). Η εισαγωγή και η επιμέλεια του τόμου αυτού που έχει τον τίτλο Ποιήματα είναι του ποιητή Τάσου Κόρφη.
Ο Μ. Παπανικολάου είχε όπως ο φίλος του Ναπολέων Λαπαθιώτης το πάθος των ναρκωτικών. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος και η Κατοχή και η φτώχεια, δε μπορούσε να ικανοποιήσει το πάθος του αυτό. Έτσι ξεπούλησε σιγά σιγά όλα τα πολύτιμα βιβλία του και άλλα πράγματα, που τα φύλαγε για χρόνια και εγκαταστάθηκε σε ένα φτωχό δωμάτιο στην Κοκκινιά. Στο δωμάτιο αυτό ζούσε πολύ άθλια γι' αυτό οι φίλοι του φρόντισαν να τον βάλουν στο δημόσιο Ψυχιατρείο. Εκεί πέθανε μετά από μια δυνατή δόση ναρκωτικών.
Δημοσιευμένα ποιήματά του υπάρχουν στα περιοδικά 'Διάπλαση των παίδων', 'Βωμός', 'Νεοελληνική Λογοτεχνία', 'Νέα Εστία', 'Μπουκέττο' κ.ά.
Μάλιστα τα ποιήματά του 'Μέσα στη βουή του δρόμου', 'Καραβάκι (Βραδινοί Θάνατοι)[2002], 'Χειμώνας'[2004] και 'Ώρες'[2007] έχουν μελοποιηθεί με ιδιαίτερη επιτυχία από το συγκρότημα Ντομενικα (Domenica). (el.wikipedia.org)

.

ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΥΜΝΟΙ IV

Από τους Παιδικούς Ύμνους (τέταρτο ποίημα)

Νυχτόμπασμα, στα δυσμικά βουνά αργοπορεί το φως της μέρας
κάπου ανάβουν μια φωτιά στη μακρινή εξοχή,
από τη θάλασσα αόριστες φωνές ο βραδυνός φέρνει αέρας
και ύστερα πάλι απλώνεται παντού η σιωπή.

Ερημικός περπατητής το δρόμο έχω πάρει
που η νιότη μου εχάρηκε με όλους τους καιρούς
των καραβιών αγνάντευα το διάβα στο κανάλι
και η ζωή των ταξειδιών μου μάγευε τους λογισμούς.

Τώρα πικρές η ανάμνησες μ΄ ακολουθούν και πάνε
μια συνοδεία πένθιμη στην άκρη των νερώ
λουλούδια που μαράθηκαν στα χέρια τους κρατάνε
και τα σκορπούν, εκεί που κάποτε έγειρα το σώμα μου γυμνό.

Θαλασσοπούλια πέταγαν τριγύρω μου κι΄ ο μπάτης
μου εχάϊδευε, ως πως μου εχάϊδευε το νέο μου κορμί
σ΄ όλα γελούσα ανύποπτος, των γιβαριών ο φράχτης
για μένα ετραγούδαγε σαν άρπα αιολική.

Ολούθε εικόνες έβλεπα και σχήματα ωραία
και η ματιά μου έπαιρνε μια λάμψι εξωτική
όλος ο κόσμος νόμιζα πως ήταν ένα θέμα,
για ζωγραφιά, για ποίησι, για μουσική.

Ελεύθερη κι΄ ατίθαση τράνευε η ψυχή μου
και δεν εγνώριζα κανένα νόμο, ηθική καμμιά,
η κοινωνία μ΄ έπνιγε, ξένοι για με οι γονηοί μου
και μόνη ήταν λατρεία μου η αιώνια ομορφιά.

Μίμης Λιμπεράκης

.
vdorikos.blogspot.com

ΕΝΔΥΜΙΩΝ

Nicolas Guy Brenet (Γαλλία, 1728-1792): Sleeping Endymion

Μίμη Λιμπεράκη: Ενδυμίων

πηγή: upatras.gr


Anne-Louis Girodet de Roussy-Trioson (Γαλλία, 1767–1824): Endymion

ΜΙΜΗΣ ΛΙΜΠΕΡΑΚΗΣ

.

ΜΙΜΗΣ ΛΙΜΠΕΡΑΚΗΣ (Λυμπεράκης)
Ο Μίμης Λιμπεράκης, γιος του πλούσιου κτηματία Γιώργου Λιμπεράκη, γεννήθηκε το 1880 στο Μεσολόγγι και πέθανε στις 15 Απριλίου του 1967. Ήταν ένας ιδιόρρυθμος λόγιος, του οποίου εκδοθήκανε το 1934 μονάχα δεκαπέντε ποιήματα με τίτλο «Παιδικοί Ύμνοι». Κυκλοφορήσανε σε δεκαπέντε αντίτυπα σε στενό κύκλο φίλων του.

Επίσης επιστολές προς φίλο του Απόστολο Μελαχρινό στην Κωνσταντινούπολη, με τον οποίο ίσως διατηρούσε σχέσεις! Τον αναφέρουμε στους μεσολογγίτες λογοτέχνες, αλλά δεν βρεθήκανε τα έργα του μετά το θάνατό του. Η πρώτη ποιητική εμφάνισή του έγινε το 1899 σε μεσολογγίτικο εφημερίδα και από το 1901 ως το 1912 εμφανίζεται σε περιοδικά της Αθήνας, του Πειραιά, της Κωνσταντινούπολης και της Αλεξάνδρειας. Μετά το θάνατό στη ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ, το Νοέμβριο του 1968, δημοσιεύτηκε το ποίημα «Στους Πύργους της Αγγλίας τα Μεγάλα Όργανα». Το ποίημα αυτό μαγνητοφωνήθηκε από τον Δημ. Μαλακάση και τον Τάκη Παναγόπουλο σε επίσκεψή τους στον τυφλό πλέον Λιμπεράκη.
Ο Λιμπεράκης ήτανε πρωτοπόρος του νεορομαντικού κινήματος στην ελληνική λογοτεχνία και ιδιαίτερα στην ποίηση, μαζί με τον Βάρναλη και το Φιλύρα.
Ο αρχιμουσικός Δημήτρης Μητρόπουλος στη διαθήκη του εξέφρασε την επιθυμία στην κηδεία του κάποιος να απαγγείλει ποίημα του Μίμη Λι(υ)μπεράκη. Απάγγειλε ποίημα η κοινή φίλη τους, η τραγωδός Κατίνα Παξινού, που είπε:

Αγαπητέ κι αξέχαστε κυρ Μίμη. Σε ποιόν ουρανό άραγε ζεις, φιλάς, γράφεις, ζωγραφίζεις, ακούς μουσική; Σε ποιόν ουρανό πίνεις τον καφέ σου και καπνίζεις το τσιγάρο σου; Στο μεσολογγίτικο, φυσικά.
Σπάνια ένα καλλιτεχνικό έργο είναι πλημμυρισμένο από τις ομορφιές και τις χάρες της πατρίδας του δημιουργού και τα φαρμάκια και τους πόνους των ανθρώπων. Το Μεσολόγγι και η Ελλάδα χρωστάει στον Μίμη Λιμπεράκη.

Στις εργασίες που έχουν γραφτεί σχετικά με το Μίμη Λιμπεράκη, υπάρχει ένα μυστήριο όσον αφορά τη λογοτεχνική του προσφορά. Μένει περισσότερο ο θρύλος, παρά η προσφορά του. Ήταν μονήρης και απόμακρος. Οι μεσολογγίτες τον θυμούνται να περπατά μονάχος του στον δρόμο της Τουρλίδας κάθε απόγευμα. Δεν είχε συντροφιές και ιδιαίτερες σχέσεις με ανθρώπους. Ήταν νυμφευμένος, αλλά δεν είχε σχέσεις ούτε με τη γυναίκα του, η οποία για να εξοικονομά χρήματα έκανε τη δασκάλα του πιάνου. Ο ίδιος είχε μεγάλη περιουσία, αλλά ήταν σφικτός και φαίνεται ότι δεν της έδινε χρήματα. Γεννήθηκε το 1880. Ταξίδευε επί σαράντα χρόνια στην Ευρώπη, αλλά είχε πάντα μία κλειστή ζωή. Υπήρξε φίλος του Μωρουά, του ντε Μπαρός, του Ντάνκαν, του Ρίλκε, του Νίκου Καζαντζάκη, του Λαπαθιώτη, του Μελαχροινού., του Βάρναλη και άλλων λογοτεχνών. Ήταν αντικομφορμιστής, αλλά ιδιότυπος στην φρασεολογία του και ωμός, είχε ποιότητα και γνώριζε την παγκόσμια φιλολογία, ενώ αγαπούσε τον Βερλαίν, τον οποίο είχε μεταφράσει. Δημοσίευσε διάφορα κείμενα με το ψευδώνυμο FINGAL, κυρίως αισθητικές μελέτες. Ο Καμπάνης τα ποιήματά του και τα πεζά του τα σχολιάζει στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ως αξιόλογα. Συνεργάστηκε στα περιοδικά «Το Περιοδικό μας» του Βώκου, την «Ηγησώ», την «Ζωή» της Πόλης, τα «Γράμματα» της Αλεξάνδρειας, τον «Πάνα» του Καμπάνη και τον «Ακρίτα» του Σκίπη.
Δεν συμπαθούσε το λαό, γιατί ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του εστέτ, γεγονός που τον γέμιζε με εγωισμό. Δεν συμπαθούσε τις γυναίκες.

Να ένα απόσπασμα από το ποίημα «Κουρσάρικο», που είναι δείγμα ενός «ανώμαλου ερωτισμού»:

Ο τρίτος ήτανε Ναπολετάνος
Κι΄ όλο ετραγουδούσε, τραγουδούσε
Καϋμός σ΄ αρσενικά και θηλυκά όπου περνούσε,
Ο ξένος ναυτικός, ο πλάνος…

Και τώρα σαν φυσάν του χινοπώρου οι γαρμπήδες
Που φέρνουν πόθους ταξιδιού σε μέρη αλαργινά,
Το πέρασμά τους νείρονται κι΄ αηχολογάν σ΄ ανάλαφρες γαϊτες
Ψαρόπουλα που νύχτωσαν στα σκοτεινά νερά.

Κι αλλού στους "Παιδικούς Ύμνους":

Αγαπημένε, αγαπημένε,
Έτσι τη βρήκε την ψυχή μου ο ερχομός σου
Κι ωσάν εωθινό μιας νέας ζωής
Ακούστηκε ο πρωτολάλητος σκοπός σου.

Και η φωνή σου είναι γεμάτη
Από ένα πόθο άγνωρο ερωτικό,
Νάταν να πέθαινε στα χέρια του
Στης λύρας το ρυθμό μεγαλωμένο
Έχοντας για στερνή χαρά απάνω του γυρμένα
Τα μάτια σου για ουρανό.

Κι άλλο:

Μα όταν θα διαβαίνουν την αυλή και θ΄ αντικρύσει
Τους κλώνους της ανθισμένης πασχαλιάς
Που τα μαλλιά του εκείνος που εχάθη είχε στολίσει
Στα χείλη του τα φιλημένα απ΄ τον έρωτα
Ένα χαμόγελο ας ανθίσει.
Απόξω από την ταβέρνα που προσμένω
Το παλληκάρι μου τ΄ αγαπημένο
Για να πλαγιάσουμε μαζί και πάλι
Πάνω στα ρίσκια στ΄ ακρογιάλι.

Στη φουρτούνα σαν θα γροικάω τη μιλιά του
Πούναι απαλή και παιδακίσια
Με τι κουράγιο θα κρατάω την ορμή την πελαγίσια
Τα καστανόξανθα χαϊδεύοντας μαλλιά του.
Μα εμείς αγκαλιαστοί θα σιγολέμε
Μέσα στις γειτονιές μερακλωμένοι
Παληά κουρσάρικα τραγούδια
Εκείνο άγουρο παιδί και εγώ ψαράς.

Πώς εκδοθήκανε οι «Παιδικοί Ύμνοι» σε δεκαπέντε αντίτυπα; Αναφέρεται ότι μία γνωστή του κυρία που τον θαύμαζε, του ζήτησε τα ποιήματα να τα διαβάσει. Εκείνη όμως τα έδωσε κρυφά σ΄ ένα αθηναίο εκδότη να τα εκδώσει. Ο Λιμπεράκης ήρθε στην Αθήνα και έμενε στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία». Εκεί τον αναζήτησε ο διορθωτής του βιβλίου, που ήθελε κάποιες εξηγήσεις. Ο Λιμπεράκης ξαφνιασμένος πληροφορήθηκε το γεγονός. Ζητά το λόγο από την κυρία και στο τέλος ο ποιητής πείθεται να εκδοθούν μονάχα δεκαπέντε αντίτυπα. Τυπωθήκανε, λοιπόν, δεκαπέντε αντίτυπα και πήρε η κυρία τα δέκα και ο Λιμπεράκης τα πέντε!
Ο Κώστας Ουράνης χαρακτηρίζει ως εξής την «ενοχοποιητική ποίηση» του Μίμη Λιμπεράκη:

* «Αλήτης ευγενικός γυρίζει στον κόσμο ο ποιητής τζέντλεμαν στο παράστημά του, στους τρόπους. Οι εμπνεύσεις του περνούν τα όρια τα στενά πατριδολογικά όρια, που θέλουν μερικοί να περιορίσουν την τέχνη τους. Και η ποίησή του δεν φορά ποτέ μάσκα».

Ο Θανάσης Παπαθανασόπουλος αφιέρωσε στο Μίμη Λιμπεράκη ένα ποίημα, που γράφει (δεύτερη στροφή):

Τώρα οι στίχοι του και τ΄ όνομά του,
Μουσικοί της ζωής του άγραφοι φθόγγοι
Κι αρχάγγελοι με τα φτερά τους κάτου,
Ηχούν κάποιες νυχτιές στο Μεσολόγγι.

Αυτή η ενοχοποιητική και λαγνορομαντική ποίηση του Μίμη Λιμπεράκη και οι «ιδιαζούσης φύσεως» προτιμήσεις του, φαίνεται ότι τον κάνανε να κρύβεται και να μη φανερώνει τις μύχιες σκέψεις του και τα ποιήματά του, τα οποία δεν βρεθήκανε, ούτε μετά το θάνατό του. Ο φίλος του Απόστολος μελαχρινός, είχε την ίδια αντίληψη για τη λαγνορομαντική ποίηση, που ήτανε εκπρόσωπος της και έγραφε στο περιοδικό του ΖΩΗ. Ο Μίμης Λιμπεράκης είχε στην υπηρεσία του τη Δέσποινα σύζυγο Ανδρέα Ι. Παπαγεωργίου, στην οποία με συμβολαιογραφική, πράξη στις 26 Νοεμβρίου 1963, της δώρισε ένα παλαιό σπίτι, για τις υπηρεσίες της αυτές, «λόγω ιδιαιτέρας στοργής και αγάπης…και ένεκεν ιδιαιτέρου ηθικού καθήκοντος και, εκ λόγων ευπρεπείας». Ίσως εκείνη να γνωρίζει τι έγιναν τα προσωπικά του είδη, τα οποία ως τώρα δεν έχουν εμφανιστεί.
Μα ο Μίμης Λιμπεράκης έγραψε και για τη Λιμνοθάλασσα -ποιός άραγε, μεσολογγίτης λογοτέχνης δεν έγραψε γι΄ αυτήν τη μαγεύτρα;-:

«Των γιβαριών ο φράκτης ετραγούδαγε σαν άρπα αιολική»
κι΄ ολούθε εικόνες έβλεπα και σχήματα ωραία
και η ματιά μου ‘έπαιρνε μια λάμψη εξωτική
όλος ο κόσμος νόμιζα πως ήταν ένα θέμα
για ζωγραφιά, για ποίηση, για μουσική.

Και από τους «Παιδικούς Ύμνους»:

Έτσι θαρθεί ένα πρωί που θ΄ ακουστεί η φωνή σου
κοντά σ΄ άλλες ιστορίες
στο πέλαο που ονειρευόσουνα και λαχταρούσες
στις παιδικές σου τις νυχτιές.
Έρμη θα μείνει τότε κι άχαρη η γειτονιά σου
και μαραμένοι στα πεζούλια τα΄ άλλα συντρόφια σου ανθοί
το βράδυ θάρχεται πιο θλιβερό εκεί που σκόρπαες τη χαρά σου
κι ανέλπιδα θάναι για μένα η κάθε αυγή.

Β.Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (vdorikos.blogspot.com)